Αναδυόμενα παθογόνα ξύλου: Η σοβαρότητα της παρουσίας ειδών Diaporthe στο πολλαπλασιαστικό υλικό αμπέλου (βίντεο)

Το γένος Diaporthe αποτελείται από μύκητες οι οποίοι ζουν ως σαπρόφυτα, ως ενδοφυτικοί μικροοργανισμοί, αλλά και από σημαντικά παθογόνα των φυτών. Τα μέλη του συγκεκριμένου γένους είναι ευρέως διαδεδομένα ανά τον κόσμο και έχουν ένα μεγάλο εύρος ξενιστών, συμπεριλαμβανομένης και της αμπέλου.

Τα τελευταία χρόνια, αποτελούν σημαντικό πρόβλημα στην άμπελο, αφού λόγω της κλιματικής κρίσης έχει παρατηρηθεί η μεταβολή των συγκεκριμένων μυκήτων σε αναδυόμενα παθογόνα ξύλου. Βασικό αντικείμενο της παρούσας μελέτης ήταν να διερευνηθεί αφενός η παρουσία και αφετέρου η ποικιλομορφία των μυκήτων του γένους Diaporthe στο πολλαπλασιαστικό υλικό, ενώ είχε ως στόχο τον χαρακτηρισμό της δυναμικής τους ως παθογόνα ξύλου της αμπέλου.

Αρχικά, πραγματοποιήθηκε επιτόπια επισκόπηση σε φυτωριακό αγρό με μοσχεύματα ηλικίας δύο μηνών, ποικιλίας Αγιωργίτικο εμβολιασμένα σε υποκείμενο Richter 110. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε δειγματοληψία από φυτά τα οποία εξωτερικά παρουσίαζαν χλωρώσεις και νεκρώσεις στα φύλλα, μειωμένη ανάπτυξη, αδυναμία ανάπτυξης ριζικού συστήματος και αποπληξία, συμπτώματα χαρακτηριστικά των ασθενειών του ξύλου. Η κλινική εξέταση των μοσχευμάτων επιβεβαίωσε την παρουσία διάχυτου, καστανού μεταχρωματισμού στο εσωτερικό του ξύλου, ο οποίος εκτεινόταν από τη βάση του μοσχεύματος, έως και το σημείο του εμβολιασμού. Για το λόγο αυτό, πραγματοποιήθηκαν απομονώσεις από τρία διαφορετικά σημεία του μοσχεύματος, τα οποία αντιπροσώπευαν τη βάση, το ενδιάμεσο του πρώτου και δεύτερου μεσογονατίου, καθώς και το σημείο του εμβολιασμού. Στο σύνολο, απομονώθηκαν 81 μύκητες οι οποίοι ταυτοποιήθηκαν σε επίπεδο γένους, με αλληλούχιση του γονιδιακού τόπου ITS. Από τους 81 μύκητες, οι 17 (20.98%) ανήκαν στο γένος Diaporthe, οι οποίοι και χαρακτηρίστηκαν περαιτέρω.

H μοριακή ταυτοποίηση των απομονώσεων Diaporthe σε επίπεδο είδους, πραγματοποιήθηκε μέσω αλληλούχισης τεσσάρων διαφορετικών μοριακών δεικτών (its, tub2, tef1, his3) και της επακόλουθης φυλογενετικής ανάλυσης. Επιπλέον, η μοριακή ταυτοποίηση συνδυάστηκε με τον μορφολογικό χαρακτηρισμό των απομονώσεων, με στόχο την ισχυρότερη και ακριβέστερη ταυτοποίησή τους. Σύμφωνα με τη συνδυαστική ανάλυση, ταυτοποιήθηκαν πέντε φυλογενετικά διακριτά είδη Diaporthe, τα οποία τοποθετήθηκαν ταξινομικά στα είδη Diaporthe ampelina (πρώην Phomopsis viticola), D. eres, D. foeniculina, D. serafiniae και D. novem.

Για τη διερεύνηση της παθογόνου δύναμης του κάθε είδους, πραγματοποιήθηκαν δοκιμές παθογένειας σε ξυλοποιημένες κληματίδες ποικιλίας Ροδίτη. Από τα είδη D. ampelina και D. eres δοκιμάστηκαν δύο απομονώσεις οι οποίες προήλθαν από διαφορετικά μοσχεύματα, ενώ για τα υπόλοιπα είδη δοκιμάστηκε μία απομόνωση. Οι δοκιμές παθογένειας έδειξαν ότι το πιο επιθετικό είδος ήταν το D. ampelina, ακολουθούμενο από το μύκητα D. eres, ενώ τα υπόλοιπα είδη χαρακτηρίστηκαν ως ευκαιριακά παθογόνα ή παθογόνα αδυναμίας. Αυτή αποτελεί την πρώτη αναφορά των ειδών D. eres, D. foeniculina, D. serafiniae και D. novem να σχετίζονται με την άμπελο στην Ελλάδα. Επιπλέον, αναπτύχθηκε ένα μοριακό διαγνωστικό εργαλείο για την ανίχνευση των δύο πιο παθογόνων ειδών σε μητρικά πρέμνα που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή μοσχευμάτων. Η ανάλυση επιβεβαίωσε την παρουσία τους σε ξυλοποιημένες κληματίδες, ακόμα και σε ασυμπτωματικά πρέμνα, γεγονός το οποίο υποδεικνύει ότι η μητρική φυτεία πιθανά εμπλέκεται στην μετάδοση των παθογόνων στο φυτώριο.

Εν κατακλείδι, η παρούσα μελέτη επιβεβαιώνει την παρουσία ειδών Diaporthe στην άμπελο, καθώς και την πολυπλοκότητα της ασθένειας με την οποία σχετίζονται. Η ακριβής ταυτοποίηση των διαφορετικών ειδών που εμπλέκονται σε μολύνσεις του πολλαπλασιαστικού υλικού, καθώς και η συνεχής παρακολούθηση των μητρικών πρέμνων, μπορεί να βοηθήσει στην στοχευμένη ανάπτυξη αποτελεσματικών στρατηγικών διαχείρισης.

ΧΡΗΣΤΟΣ ΤΣΟΥΚΑΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΤΑΥΡΙΑΝΟΣ και ΕΠΑΜΕΙΝΩΝΔΑΣ ΠΑΠΛΩΜΑΤΑΣ

Εργαστήριο Φυτοπαθολογίας, Τμήμα Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής, Σχολή Επιστημών των Φυτών, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Ιερά Οδός 75, 11855, Αθήνα,

Χρήστος Τσούκας: chriculture@gmail.com,

Γεώργιος Σταυριανός: george.stavr@yahoo.com,

Επαμεινώνδας Παπλωματάς: epaplom@aua.gr, Αθήνα Email προς επικοινωνία: epaplom@aua.gr

*Περίληψη από την εισήγηση που αναπτύχθηκε στην 9^η Πανελλήνια Συνάντηση Φυτοπροστασίας στη Λάρισα 10-12 Μαρτίου 2026