Αντιμετώπιση τρωκτικών (βίντεο)

Η Υποοικογένεια Arvicolinae της Οικογένειας Cricetidae, περιλαμβάνει είδη που κοινώς ονομάζονται αρουραίοι και που μπορούν να αποβούν πολύ επιζήμια για τις καλλιέργειες. Τα είδη που απαντώνται στην Ελλάδα ανήκουν στα γένη Arvicola και Microtus. Οι αρουραίοι διακρίνονται από τα είδη της Οικογένειας Muridae, τα ποντίκια
και τους επίμυες, διότι έχουν συμπαγές, κοντόχοντρο σώμα, αποστρογγυλεμένη και ογκώδη κεφαλή, κοντό και αμβλύ ρύγχος, οφθαλμούς και αυτιά μικρά και κοντή ουρά. Η ουρά τους, ομοιόμορφα καλυμμένη από τρίχες, έχει μήκος το πολύ ίσο με τα 2/3 του μήκους της κεφαλής και του σώματος.
Τρωκτικοκτόνα με δραστική ουσία τον φωσφορούχο ψευδάργυρο μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση των αρουραίων στον αγρό, σε φυτά μεγάλης καλλιέργειας, σε κηπευτικές καλλιέργειες, σε οπωρώνες, σε αμπελώνες, σε καλλωπιστικά φυτά, σε δασικές εκτάσεις και λιβάδια. Η δραστική ουσία ερχόμενη σε επαφή με τα υγρά του στομάχου απελευθερώνει φωσφίνη (PH3) και προκαλεί δυσλειτουργίες στο αναπνευστικό, νευρικό και κυκλοφορικό σύστημα.

Τις καλλιέργειες επίσης μπορούν να ζημιώσουν είδη της Οικογένειας Muridae. Εν προκειμένω αναφερόμαστε στα ποντίκια που κατατάσσονται στο γένος Apodemus και τα ευμεγέθη τρωκτικά, τους επίμυες του γένους Rattus. Για τους ποντικούς των αγρών (Apodemus), ο φωσφορούχος ψευδάργυρος μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Σε κάθε περίπτωση, τα δολώματα προτείνεται να τοποθετούνται σε δολωματικούς σταθμούς, μηχανικά σταθερούς, που κλειδώνουν και είναι ανθεκτικοί στις καιρικές συνθήκες, με ανοίγματα διέλευσης τρωκτικών όχι μεγαλύτερα των 6 εκ. Για την αντιμετώπιση των αρουραίων, οι δολωματικοί σταθμοί τοποθετούνται πλησίον ενεργών στοών. Φροντίζουμε έτσι να μειώνονται οι πιθανότητες το φάρμακο να ληφθεί από ζώα μη στόχους.

Η απομάκρυνση των ημιθανών και νεκρών τρωκτικών είναι απαραίτητη ώστε να μειωθούν όσο το δυνατόν οι δευτερογενείς δηλητηριάσεις σαρκοφάγων ή/και πτωματοφάγων σπονδυλωτών ζώων (θηλαστικά, πτηνά και ερπετά). Στην Περιφέρεια Θεσσαλίας εφαρμόζεται μια πρωτοποριακή λύση βασισμένη στην ίδια τη φύση. Για πρώτη φορά στην ελληνική επικράτεια σε συνεργασία με την ΑΜΚΕ ΤΥΤΩ – Οργανισμός για την Διαχείριση και Διατήρηση της Βιοποικιλότητας στα Αγροτικά Οικοσυστήματα, εφαρμόζεται το πρόγραμμα με τίτλο: «Φυσικός έλεγχος – περιορισμός των επιβλαβών τρωκτικών για τη γεωργία μέσω της διαχείρισης αρπακτικών πτηνών». Το έργο υλοποιείται σε 9 Δήμους (Λάρισας, Αγιάς, Ελασσόνας, Κιλελέρ, Ρήγα Φεραίου, Σοφάδων, Τεμπών, Τυρνάβου, Φαρσάλων).

Για την υλοποίηση του έργου προηγήθηκε ενδελεχής καταγραφή του προβλήματος των επιβλαβών τρωκτικών και η γεωγραφική του κατανομή. Συνολικά, περισσότερα από 900 χιλ. στρέμματα ταξινομήθηκαν ως πληττόμενες αγροτικές εκτάσεις. Αντίστοιχα, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, αποτιμήθηκε η οικονομική απώλεια, η οποία κυμαίνεται μεταξύ 22 με 174 εκατομμύρια ευρώ ετησίως, ανάλογα με το είδος της καλλιέργειας και το ποσοστό καταστροφής της καλλιέργειας. Βασικός πυλώνας του αποτελεί η δημιουργία δικτύου τεχνητών κλωβών φωλεοποίησης για το είδος Τυτώ (Tyto alba) ενός νυκτόβιου αρπακτικού, το οποίο τρέφεται σχεδόν αποκλειστικά με τρωκτικά και αποτελεί ενδημικό είδος στον Θεσσαλικό κάμπο. Η αρχική υποδομή αποτελούνταν από 102 τεχνητές φωλιές, κατανεμημένες στους Δήμους Λαρισαίων, Κιλελέρ, Ρήγα Φεραίου, Φαρσάλων και Παλαμά. Το καλοκαίρι του 2024 εγκαταστάθηκαν επιπλέον 188 τεχνητές φωλιές, αυξάνοντας τον συνολικό αριθμό διαθέσιμων θέσεων φωλεοποίησης σε 290.

Στο πλαίσιο της υλοποίησης του έργου πραγματοποιείται συστηματική παρακολούθηση σε ολόκληρο το δίκτυο φωλιών, συμπεριλαμβανομένων επιτόπιων ελέγχων κατά τον χειμώνα του 2024 και καθ’ όλη τη διάρκεια της αναπαραγωγικής περιόδου του 2025. Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν το καλοκαίρι του 2025 έδειξαν ότι 156 τεχνητές φωλιές (55% της συνολικής εγκατεστημένης υποδομής) χρησιμοποιήθηκαν από την Τυτώ (Tyto alba). Από αυτές, 51 ενεργές φωλιές φιλοξενούσαν επιβεβαιωμένα αναπαραγόμενα ζευγάρια. Η χρήση των τεχνητών κλωβών από Τυτώ παρουσίασε αύξηση κατά 30% το 2025 σε σχέση με το 2024.

Η παρουσία της Τυτώ καταγράφηκε και στους εννέα συμμετέχοντες Δήμους, γεγονός που καταδεικνύει ευρεία χωρική κατανομή και επιτυχή εγκατάσταση του είδους στην περιοχή εφαρμογής του έργου. Επιπλέον, τα προκαταρκτικά αποτελέσματα υποδεικνύουν σταδιακή αποίκηση των τεχνητών φωλιών στους πιο ορεινούς Δήμους Τεμπών, Τυρνάβου και Ελασσόνας, στοιχείο που αποτυπώνει τη βαθμιαία επέκταση του πληθυσμού σε περιοχές που έως πρότινος παρουσίαζαν χαμηλότερη πληρότητα. Η παρακολούθηση κατά την αναπαραγωγική περίοδο του 2025 κατέγραψε συνολικά 525 άτομα Τυτώ, συμπεριλαμβανομένων 320 νεοσσών και/ή αυγών. Τα δεδομένα αυτά παρέχουν τη βάση για την εκτίμηση του μεγέθους της οικοσυστημικής υπηρεσίας που προσφέρεται μέσω του φυσικού ελέγχου των τρωκτικών. Σύμφωνα με δημοσιευμένα οικολογικά δεδομένα, ένα άτομο Τυτώ θηρεύει κατά μέσο όρο περίπου 2.000–4.000 τρωκτικά ετησίως. Με βάση τον καταγεγραμμένο πληθυσμό, που αξιοποιεί την τεχνητή υποδομή φωλεοποίησης, εκτιμάται ότι απομακρύνθηκαν για το έτος 2025 περίπου 1.050.000 έως 2.100.000 τρωκτικά μέσω της παρούσας λύσης βασισμένης στη φύση.

Τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα που έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα, και η εκδήλωση ενδιαφέροντος για επέκταση της εφαρμογής του σε ευρύτερη κλίμακα, τόσο από τους 9 Δήμους όπου εφαρμόζεται ήδη όσο και από 4 νέους Δήμους (Φαρκαδόνας, Μετεώρων, Καρδίτσας και Παλαμά) οδήγησε στην επί της αρχής συμφωνία για επέκταση του τρέχοντος έργου. Η προκαταρκτική Τεχνική Μελέτη και ο Προϋπολογισμός που τη συνοδεύει βρίσκεται στο στάδιο της διαβούλευσης από τις αρμόδιες υπηρεσίες των Δήμων και της Περιφέρειας Θεσσαλίας και προτείνει συνέχιση του έργου για 39 μήνες, αρχής γενομένης από Ιανουάριο του 2027

Ε. ΠΑΝΟΥ¹, Δ. ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ², Β. ΜΠΟΝΤΖΩΡΛΟΣ³
¹Εργαστήριο Γεωργικής Ζωολογίας και Εντομολογίας, ΓΠΑ
²Γενικός Διευθυντής Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής, Περιφέρεια Θεσσαλίας
³Επίκουρος Καθηγητής Δασολογίας , Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, ΑΠΘ