Από την Κίνα στη Νέα Ζηλανδία: Η παγκόσμια διαδρομή του ακτινιδίου

Το ακτινίδιο, ένα φρούτο που σήμερα αποτελεί μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες καλλιέργειες διεθνώς, ξεκίνησε την πορεία του ως ένα ταπεινό, αυτοφυές φυτό στα οροπέδια της Κίνας. Ο γνωστός γεωπόνος Βασίλης Έξαρχος μάς ξεναγεί σε μια σύντομη αλλά αποκαλυπτική ιστορική διαδρομή: πώς το «Κινέζικο φραγκοστάφυλο» μεταφέρθηκε στη Νέα Ζηλανδία, πώς εξελίχθηκε σε «Kiwi» και πώς κατέκτησε σταδιακά τις παγκόσμιες αγορές.
Όπως επισημαίνει ο ίδιος, «όταν καλλιεργείς ένα φυτό, είναι σημαντικό να γνωρίζεις την ιστορία του και την πορεία που έχει διανύσει μέχρι σήμερα».

Από τα οροπέδια της Κίνας στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος (1000 π.Χ. – 1847)

Το ακτινίδιο εμφανίζεται για πρώτη φορά ως ενδημικό φυτό στις επαρχίες της νοτιοδυτικής Κίνας, κοντά στον ποταμό Γιανγκ-Τσε. Ήδη από το 1000 π.Χ. υπάρχουν αναφορές ότι ο καρπός καταναλωνόταν και θεωρούνταν ευεργετικός για την υγεία.
Το 1847, η Βοτανική Βασιλική Εταιρία της Αγγλίας μεταφέρει για πρώτη φορά φυτά ακτινιδίου από την Κίνα στο Λονδίνο, όπου εκτίθενται στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας. Ήταν η πρώτη «επαφή» της Δύσης με το φυτό.

Το μεγάλο ταξίδι προς τη Νέα Ζηλανδία (1904–1910)

Το 1904, η δασκάλα Isabel Fraser, σε ταξίδι της στην Κίνα, εντυπωσιάζεται από το φρούτο και μεταφέρει τους πρώτους σπόρους στη Νέα Ζηλανδία.
Έναν χρόνο αργότερα, ο αγρότης Alexander Allison τους σπέρνει στα εύφορα εδάφη της περιοχής του.
Μέχρι το 1910 έχει πραγματοποιηθεί η πρώτη συγκομιδή, με τους καρπούς να μοιράζονται δωρεάν στους κατοίκους – ενδεικτικό της αβεβαιότητας αλλά και των προσδοκιών γύρω από το νέο φυτό.

Η δημιουργία της ποικιλίας που άλλαξε την ιστορία (1928–1930)

Το 1928, ο κηπουρός Hayward Wright επιλέγει ανάμεσα σε 40 φυτά εκείνο που ξεχώριζε για τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του. Δημιουργείται έτσι η περίφημη ποικιλία Hayward, που μέχρι σήμερα αντιπροσωπεύει το 70–80% της παγκόσμιας παραγωγής πράσινου ακτινιδίου.
Μέχρι το 1930, τα πρώτα οργανωμένα φυτώρια από τους Wright και Bruno Just συμβάλλουν στη γρήγορη εγκατάσταση των πρώτων παραγωγικών κτημάτων ακτινιδίων στη Νέα Ζηλανδία.

Η διεθνής εξάπλωση και το brand “Kiwi” (1952–1974)

Το 1952 πραγματοποιούνται οι πρώτες εξαγωγές προς την Αγγλία, ενώ ορισμένοι καρποί φτάνουν μέχρι τη Βασίλισσα Ελισάβετ ως δώρο. Το ακτινίδιο αρχίζει να γίνεται γνωστό εκτός Νέας Ζηλανδίας.
Το 1959 ο Jack Turner επινοεί το εμπορικό όνομα “Kiwi”, εμπνευσμένος από το ομώνυμο εθνικό πουλί της χώρας. Μέχρι τότε, το φρούτο ήταν γνωστό ως «Κινέζικο φραγκοστάφυλο». Η αλλαγή ονόματος αποδεικνύεται καθοριστική για τη διεθνή προώθησή του.
Τη δεκαετία 1960–1970 η παραγωγή στη Νέα Ζηλανδία απογειώνεται, ενώ το 1972 τα πρώτα φυτά Hayward φτάνουν αεροπορικώς στην Ευρώπη – ανάμεσά τους και εκείνα που αποτέλεσαν τη βάση της καλλιέργειας στην Ελλάδα.
Το 1974 το όνομα «Kiwi» γίνεται διεθνώς αποδεκτό.

Η παγκόσμια κυριαρχία και η μετέπειτα εξάπλωση (1985 και μετά)

Το 1985 η Νέα Ζηλανδία κατέχει το 75% της παγκόσμιας παραγωγής ακτινιδίου. Ωστόσο, μέσα στις επόμενες δεκαετίες το ποσοστό αυτό μειώνεται αισθητά λόγω της ταχείας εξάπλωσης της καλλιέργειας σε πολλές χώρες – ανάμεσά τους και η Ελλάδα, που αργότερα θα εξελιχθεί σε μία από τις κορυφαίες παραγωγούς χώρες παγκοσμίως.

Στο 2ο μέρος που θα ακολουθήσει στο επόμενο άρθρο, ο Βασίλης Έξαρχος θα παρουσιάσει την εντυπωσιακή –και συχνά άγνωστη– ιστορική πορεία του ακτινιδίου στην Ελλάδα.