Από το καλαμπόκι στην ελιά: Ο νέος χάρτης της ιταλικής γεωργίας λόγω κλιματικής αλλαγής

104

Η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει σταδιακά αλλά ουσιαστικά τη διάρθρωση της ιταλικής γεωργίας, επηρεάζοντας τη γεωγραφική κατανομή των καλλιεργειών, τις ανάγκες άρδευσης και τις μεθόδους παραγωγής. Σύμφωνα με το ενημερωτικό σημείωμα του Γραφείου Οικονομικών & Εμπορικών Υποθέσεων της Ελληνικής Πρεσβείας, με έδρα το Μιλάνο, η Ιταλία βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με μια αναδιάταξη των παραδοσιακών παραγωγικών ζωνών της, καθώς οι υψηλότερες θερμοκρασίες, η ξηρασία και τα ακραία καιρικά φαινόμενα δημιουργούν νέες απαιτήσεις για τον αγροτικό τομέα.

Μετακινούνται οι καλλιέργειες σε νέες περιοχές

Οι αλλαγές στο κλίμα επηρεάζουν ήδη τη γεωγραφία της ιταλικής παραγωγής. Ορισμένες καλλιέργειες μετακινούνται προς περιοχές και υψόμετρα που ανταποκρίνονται καλύτερα στις νέες συνθήκες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το καλαμπόκι, του οποίου η καλλιεργούμενη έκταση στην Ιταλία έχει μειωθεί περίπου κατά το ήμισυ κατά την τελευταία εικοσαετία. Παράλληλα, σύμφωνα με στοιχεία της Istat, η παραγωγή αχλαδιών και ροδάκινων έχει μειωθεί κατά 61% και 41% αντίστοιχα.

Την ίδια στιγμή, η ελαιοκαλλιέργεια έχει επεκταθεί προς τη λεκάνη του Πάδου, ενώ η αμπελοκαλλιέργεια παρουσιάζει τάση μετακίνησης προς μεγαλύτερα υψόμετρα.

Οι εξελίξεις αυτές αποτυπώνουν έναν ευρύτερο μετασχηματισμό των παραδοσιακών γεωργικών ζωνών της χώρας.

Στο επίκεντρο η διαχείριση του νερού

Η αυξημένη θερμοκρασία και οι μεγαλύτερες περίοδοι ξηρασίας εντείνουν την πίεση στους υδατικούς πόρους, καθιστώντας τη διαχείριση του νερού έναν από τους βασικούς παράγοντες για τη μελλοντική πορεία της γεωργίας.

Ο Stefano Masini, Επικεφαλής της Περιοχής Περιβάλλοντος και Επικράτειας της Coldiretti, επισημαίνει ότι η γεωργία αποτελεί στρατηγικό τομέα αξίας άνω των 80 δισ. ευρώ και υπογραμμίζει την ανάγκη για σημαντικές και διαρθρωτικές παρεμβάσεις.

Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνεται η δημιουργία μικρών και μεσαίων ταμιευτήρων, ώστε να συγκρατείται μέρος των αυξημένων και συχνά έντονων βροχοπτώσεων. Παράλληλα, προτείνεται η ενίσχυση της επεξεργασίας και επαναχρησιμοποίησης του νερού.

Περισσότερη έμφαση σε στάγδην άρδευση και νέες τεχνολογίες

Η εξοικονόμηση νερού αποτελεί ένα ακόμη βασικό πεδίο προσαρμογής. Στο πλαίσιο αυτό αναδεικνύεται η ανάγκη διεύρυνσης της χρήσης συστημάτων στάγδην άρδευσης και άλλων τεχνολογιών που επιτρέπουν την αποδοτικότερη αξιοποίηση του διαθέσιμου νερού.

Παράλληλα, μεταβάλλεται και η προσέγγιση ως προς την αποθήκευση νερού. Αντί για αποκλειστικά μεγάλης κλίμακας έργα, δίνεται έμφαση σε μικρότερους ταμιευτήρες, προσαρμοσμένους στις ανάγκες κάθε περιοχής.

Στις προτεινόμενες λύσεις περιλαμβάνεται ακόμη η εγκατάσταση πλωτών φωτοβολταϊκών σε επιφάνειες ταμιευτήρων. Η συγκεκριμένη πρακτική μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό της εξάτμισης, ενώ παράλληλα επιτρέπει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.

Το έδαφος ως «αποθήκη» νερού

Η προσαρμογή στην υδατική πίεση δεν αφορά μόνο την εξασφάλιση μεγαλύτερων ποσοτήτων νερού. Εξίσου σημαντική είναι η βελτίωση της ικανότητας του εδάφους να συγκρατεί την υγρασία.

Η Maria Grazia Mammuccini, Πρόεδρος της FederBio, επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση της υδατικής πίεσης δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην αύξηση της προσφοράς νερού, αλλά θα πρέπει να συνδυάζεται με περιορισμό της ζήτησης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο ενημερωτικό σημείωμα, τα εδάφη βιολογικής καλλιέργειας διαθέτουν κατά μέσο όρο 26% περισσότερο χούμο και 40% μεγαλύτερη ικανότητα συγκράτησης νερού.

Η υγεία και η γονιμότητα του εδάφους συνδέονται, παράλληλα, και με το κόστος παραγωγής.

Μειωμένες δαπάνες για λιπάσματα και φυτοπροστατευτικά

Σύμφωνα με τη FederBio, οι παραγωγοί βιολογικής γεωργίας δαπανούσαν, ακόμη και πριν από την πρόσφατη άνοδο των τιμών των αγροτικών εισροών, περίπου 38% λιγότερα χρήματα για λιπάσματα και φυτοπροστατευτικά προϊόντα σε σχέση με τη συμβατική γεωργία.

Η αύξηση του κόστους των συνθετικών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων έχει, σύμφωνα με τις απόψεις που παρατίθενται, διευρύνει περαιτέρω τη συγκεκριμένη διαφορά.

Η διαχείριση του εδάφους, επομένως, συνδέεται όχι μόνο με την ανθεκτικότητα απέναντι στην ξηρασία, αλλά και με την προσπάθεια περιορισμού των εισροών και του κόστους παραγωγής.

Δέντρα, φυτοφράκτες και μεγαλύτερη βιοποικιλότητα

Μεταξύ των προτεινόμενων πρακτικών περιλαμβάνεται και η ενίσχυση της βιοποικιλότητας μέσα στις καλλιεργούμενες εκτάσεις.

Η αύξηση των δέντρων και των φυτοφρακτών μπορεί να δημιουργεί συνθήκες σκίασης και να συμβάλλει στη μείωση των αναγκών άρδευσης, ενώ παράλληλα ενισχύει τη βιοποικιλότητα του αγροτικού οικοσυστήματος.

Πρόκειται για μια προσέγγιση που εντάσσει τη διαχείριση της γεωργικής γης σε ένα ευρύτερο πλαίσιο προσαρμογής στις κλιματικές συνθήκες.

Νέες ποικιλίες και προσαρμοσμένα μείγματα σπόρων

Στο πλαίσιο της προσαρμογής αναφέρεται επίσης η αξιοποίηση μειγμάτων σπόρων που έχουν αναπτυχθεί ώστε να ανταποκρίνονται σε μεταβαλλόμενες και περισσότερο ξηρές κλιματικές συνθήκες.

Η σχετική έρευνα του γεωπόνου και καθηγητή γενετικής γεωργίας Salvatore Ceccarelli αναδεικνύει τη σημασία της προσαρμογής του γενετικού υλικού στις νέες συνθήκες παραγωγής.

Η επιλογή κατάλληλων καλλιεργητικών πρακτικών και φυτικού υλικού αποτελεί έτσι ένα ακόμη εργαλείο για τη μείωση των επιπτώσεων της κλιματικής μεταβολής.

Η ιταλική γεωργία σε διαδικασία μετασχηματισμού

Η ιταλική γεωργία βρίσκεται σε μια διαδικασία σταδιακής προσαρμογής στις νέες κλιματικές συνθήκες. Η μετατόπιση καλλιεργειών προς διαφορετικές γεωγραφικές ζώνες και μεγαλύτερα υψόμετρα, η συρρίκνωση ορισμένων παραδοσιακών καλλιεργειών και η αυξανόμενη πίεση στους υδατικούς πόρους διαμορφώνουν ένα νέο παραγωγικό περιβάλλον.

Οι προσεγγίσεις που αναδεικνύονται από ιταλικούς φορείς συνδυάζουν την αποθήκευση και επαναχρησιμοποίηση νερού, την αποδοτικότερη άρδευση, τη βελτίωση της υγείας του εδάφους, την ενίσχυση της βιοποικιλότητας και την αξιοποίηση καλλιεργητικών πρακτικών προσαρμοσμένων στις νέες συνθήκες.

Ο μετασχηματισμός αυτός αφορά πλέον όχι μόνο την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, αλλά και τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό της ιταλικής αγροδιατροφικής οικονομίας.