Data centers: Το «φρένο» του Illinois και ο μεγάλος συναγερμός για τη Θεσσαλία

133

• Του Χρήστου Αθανασιάδη

Η ταχύτατη ανάπτυξη των data centers και των υποδομών Τεχνητής Νοημοσύνης ανοίγει πλέον μια ευρύτερη συζήτηση διεθνώς για το ενεργειακό κόστος, την κατανάλωση νερού, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και το κατά πόσο τα φορολογικά κίνητρα που προσφέρονται για την προσέλκυση τέτοιων επενδύσεων ανταποκρίνονται στις νέες συνθήκες. Στο Illinois των ΗΠΑ, ο Κυβερνήτης J.B. Pritzker έχει αναστείλει την επεξεργασία νέων αιτήσεων για το πολιτειακό πρόγραμμα φορολογικών κινήτρων για data centers από την 1η Ιουλίου 2026, ενώ παράλληλα προωθεί αυστηρότερο πλαίσιο για την ασφάλεια και λογοδοσία των εταιρειών ΤΝ, όπως αναφέρεται σε ενημερωτικό σημείωμα του Γραφείου ΟΔΕΥ του Γενικού Προξενείου της Ελλάδας στο Σικάγο.

Οι διεθνείς εξελίξεις αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για τη Θεσσαλία, καθώς στην περιοχή εξετάζονται σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές data centers. Το ζήτημα των επιπτώσεων στην ενέργεια, στους υδατικούς πόρους και στο περιβάλλον επανέρχεται έτσι στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.

Το Illinois «παγώνει» νέες αιτήσεις για φορολογικά κίνητρα

Στις 5 Ιουνίου 2026 δόθηκε από τον Κυβερνήτη του Illinois η οδηγία για την παύση επεξεργασίας νέων αιτήσεων στο πρόγραμμα φορολογικών κινήτρων για data centers από την 1η Ιουλίου. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα προβλέπει φορολογικές απαλλαγές και άλλα κίνητρα για επιλέξιμες εγκαταστάσεις, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις επενδύσεων, απασχόλησης και περιβαλλοντικής συμμόρφωσης.

Η εξέλιξη εντάσσεται σε έναν ευρύτερο προβληματισμό για το ενεργειακό φορτίο που δημιουργούν οι μεγάλες εγκαταστάσεις, τις επιπτώσεις στα δίκτυα ηλεκτρισμού και την ανάγκη επανεξέτασης του τρόπου με τον οποίο πολιτείες προσελκύουν επενδύσεις στον συγκεκριμένο κλάδο.

Από τον ανταγωνισμό των φοροαπαλλαγών στην επανεξέταση των κινήτρων

Για χρόνια, πολιτείες των ΗΠΑ ανταγωνίζονταν για την προσέλκυση επενδύσεων σε data centers, προσφέροντας φορολογικά κίνητρα και απαλλαγές.

Το νέο στοιχείο είναι ότι σε ορισμένες περιοχές η συζήτηση μετατοπίζεται από το «πώς θα προσελκύσουμε τις επενδύσεις» στο «ποιο είναι το πραγματικό κόστος και ποιοι όροι πρέπει να συνοδεύουν τις επενδύσεις».

Το Illinois αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αλλαγής κατεύθυνσης.

Νέο πλαίσιο για την Τεχνητή Νοημοσύνη

Παράλληλα, το Illinois έχει θεσπίσει τον AI Safety Measures Act, με απαιτήσεις για τις μεγαλύτερες εταιρείες ΤΝ, ενώ με εκτελεστικό διάταγμα της 22ας Σεπτεμβρίου 2026 ο Κυβερνήτης δημιούργησε το Illinois Artificial Intelligence Cabinet.

Το νέο όργανο καλείται, μεταξύ άλλων, να εξετάσει ζητήματα ασφάλειας και λογοδοσίας της ΤΝ, αλλά και τη δυνατότητα σύνδεσης των φορολογικών κινήτρων, των αδειών και των εγκρίσεων λειτουργίας data centers με συγκεκριμένα πρότυπα ασφάλειας, διαφάνειας και λογοδοσίας. Το ίδιο διάταγμα αναφέρεται ρητά και στο ενεργειακό βάρος που οι εγκαταστάσεις ΤΝ δημιουργούν για το ηλεκτρικό δίκτυο και τους καταναλωτές.

Ενέργεια: το παράδειγμα της Ιρλανδίας

Η Ιρλανδία αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα ευρωπαϊκά παραδείγματα της ταχύτητας με την οποία μπορεί να αυξηθεί η ενεργειακή κατανάλωση των data centers.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ιρλανδικής Στατιστικής Υπηρεσίας, το 2025 τα data centers κατανάλωσαν 7.663 GWh, ποσότητα αυξημένη κατά 10% σε σχέση με το 2024. Το μερίδιό τους στη συνολική μετρούμενη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας έφτασε το 23%, από μόλις 5% το 2015.

Τα στοιχεία αυτά εξηγούν γιατί το ενεργειακό αποτύπωμα των data centers αποτελεί πλέον βασικό αντικείμενο δημόσιας πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Νερό και ψύξη στο επίκεντρο

Εκτός από την ηλεκτρική ενέργεια, κρίσιμο ζήτημα αποτελεί η ψύξη των διακομιστών. Η κατανάλωση νερού διαφοροποιείται σημαντικά ανάλογα με την τεχνολογία ψύξης, τον σχεδιασμό της εγκατάστασης, το κλίμα και το εάν χρησιμοποιούνται κλειστά ή ανοικτά συστήματα.

Για περιοχές με ήδη αυξημένες πιέσεις στους υδατικούς πόρους, το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Αυτό είναι ένα από τα θέματα που τίθενται πλέον στη διεθνή συζήτηση για τη χωροθέτηση μεγάλων υποδομών ΤΝ.

Χαρακτηριστικά να αναφέρουμε ότι οι διακομιστές χρειάζονται συνεχή ψύξη, 24 ώρες το 24ωρο, και μια απλή συνομιλία με το ChatGPT 20–50 ερωτήσεων υπολογίζεται ότι καταναλώνει περίπου 500 ml νερού — δισεκατομμύρια λίτρα πόσιμου νερού ετησίως που εξατμίζονται για να ψύξουν επεξεργαστές.

Οι αντιδράσεις στην Ευρώπη

Οι προβληματισμοί δεν περιορίζονται στις ΗΠΑ. Σε ευρωπαϊκές χώρες, όπως Γαλλία και Ιταλία, έχουν αναπτυχθεί αντιδράσεις απέναντι σε νέες επενδύσεις, με βασικά σημεία αναφοράς την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, τις ανάγκες σε νερό, τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και τη σχέση των εγκαταστάσεων με τις τοπικές κοινωνίες.

Η περίπτωση της Ιρλανδίας έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα επίσημα στοιχεία καταγράφουν πλέον το ιδιαίτερα υψηλό μερίδιο των data centers στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.

Στο επίκεντρο τα data centers στη Θεσσαλία

Στη συζήτηση αυτή παρεμβαίνει και η βουλευτής Λάρισας και τομεάρχης Δικαιοσύνης, Θεσμών και Διαφάνειας του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, Ευαγγελία Λιακούλη, η οποία ζητά να εξεταστούν οι πιθανές επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων έργων data centers στη Θεσσαλία.

Η ίδια επικαλείται επιστημονικές μελέτες και διεθνή δεδομένα και θέτει ζητήματα που αφορούν, μεταξύ άλλων, την κατανάλωση ενέργειας και νερού, τις επιπτώσεις στο μικροκλίμα, τη θερμότητα που παράγεται από τις εγκαταστάσεις και τις συνέπειες της μεγάλης κλίμακας ανάπτυξης.

Για παράδειγμα, σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, η λειτουργία των AI data centers δημιουργεί το φαινόμενο της «θερμικής νησίδας δεδομένων» (data heat island effect), αυξάνοντας τη θερμοκρασία στην επιφάνεια του εδάφους κατά μέσο όρο κατά 2°C και σε κορύφωση λειτουργίας έως και 9,1°C. Η θερμική αυτή επιβάρυνση ακτινοβολεί σε ακτίνα πολλών χιλιομέτρων.

Το μικροκλίμα και το ερώτημα της Θεσσαλίας

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η κ. Λιακούλη στις πιθανές επιπτώσεις των μεγάλων εγκαταστάσεων στο τοπικό μικροκλίμα, υποστηρίζοντας ότι η συγκέντρωση μεγάλων υποδομών, οι εκτεταμένες επιφάνειες σκυροδέματος και η συνεχής απόρριψη θερμότητας μπορούν να επιβαρύνουν τις τοπικές θερμικές συνθήκες.

Πρόκειται για ζήτημα που, όπως υποστηρίζει, χρειάζεται να εξεταστεί ειδικά στην περίπτωση της Θεσσαλίας, μιας περιοχής που ήδη αντιμετωπίζει υψηλές θερμοκρασίες και πιέσεις στους υδατικούς πόρους.

«Να ανοίξει σοβαρά η συζήτηση»

Η Ευαγγελία Λιακούλη ζητά να υπάρξει δημόσια διαβούλευση για τα σχεδιαζόμενα έργα και να δοθούν απαντήσεις για τις επιπτώσεις τους σε ενέργεια, νερό, περιβάλλον και μικροκλίμα.

Το βασικό ερώτημα που τίθεται πλέον είναι εάν η ανάπτυξη μεγάλων υποδομών data centers στη Θεσσαλία θα συνοδευτεί από επαρκή τεκμηρίωση για τις ανάγκες τους σε ηλεκτρική ενέργεια και νερό, καθώς και από συγκεκριμένους όρους για τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις τους.