Εφαρμογές φυτοπροστασίας με βάση επιστημονικά δεδομένα στη γεωργική πράξη: η περίπτωση τουPhthorimaea (Tuta) absoluta (Βίντεο)

Οι βασικές αρχές της Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Εχθρών (ΟΔΕ) βασίζονται σε τρεις κεντρικούς άξονες: α) την ορθή διάγνωση/ταυτοποίηση εχθρών, β) τη συστηματική παρακολούθηση για την έγκαιρη ανίχνευση του προβλήματος, τον προσδιορισμό της πληθυσμιακής πυκνότητας και του επιπέδου ζημίας και γ) τη συνδυαστική χρήση μεθόδων για τον έλεγχο του εχθρού, με προτεραιότητα σε βιολογικές, βιοτεχνολογικές και καλλιεργητικές προσεγγίσεις αντιμετώπισης, καθώς και σε στοχευμένες εφαρμογές χημικών εντομοκτόνων εφόσον κριθεί απαραίτητο.

Η επιστημονικά υποστηριζόμενη φυτοπροστασία αποτελεί μια καινοτόμο προσέγγιση εφαρμογής του πλαισίου της ΟΔΕ στις αγροτικές εκμεταλλεύσεις και ενσωματώνει τρεις επιπλέον παραμέτρους που βρίσκονται ακόμη υπό ανάπτυξη. Οι παράμετροι αυτές είναι: α) η εγκατάσταση έξυπνων ψηφιακών συστημάτων παρακολούθησης περιβαλλοντικών συνθηκών αλλά και εχθρών, β) η συστηματική αξιολόγηση όλων των μέσων αντιμετώπισης και ο προσδιορισμός της εκτιμώμενης αποτελεσματικότητάς τους, καθώς και των επιδράσεων σε ωφέλιμους οργανισμούς μη στόχους και γ) η υποστήριξη γεωπόνων και παραγωγών στη λήψη αποφάσεων ως προς τον χρόνο και τα μέσα επέμβασης μέσω εξειδικευμένης συμβουλευτικής.

Το Εργαστήριο Εντομολογίας του ΕΛΜΕΠΑ, σε συνεργασία με συνεργαζόμενους φορείς (ΕΛΓΟ-Δήμητρα, ΙΤΕ, ΓΠΑ, ΠΘ κ.ά.), εφάρμοσε και αξιολόγησε το πλαίσιο της επιστημονικά υποστηριζόμενης φυτοπροστασίας στην καλλιέργεια τομάτας για τον έλεγχο του Phthorimaea (Tuta) absoluta (Meyrick) (κ. φυλλορύκτης της τομάτας). Το P. Absoluta αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εχθρούς για την καλλιέργεια της τομάτας παγκοσμίως, προκαλώντας συχνά ολοκληρωτική καταστροφή της παραγωγής. Το νέο υπό διαμόρφωση πλαίσιο της ‘Επιστημονικά υποστηριζόμενης φυτοπροστασίας’ εφαρμόστηκε σε μια απαιτητική καλλιέργεια και σε έναν εξαιρετικά επιβλαβή εχθρό, με υποστήριξη από διαφορετικές χρηματοδοτικές πηγές. Τα κύρια συμπεράσματα από το σύνολο των έργων συνοψίζονται σε έξι βασικά σημεία, τα οποία θα αναφερθούν επιγραμματικά στη συνέχεια.

Α) Η αποτελεσματικότητα των μέσων αντιμετώπισης εμφανίζει πολύ μεγάλη μεταβλητότητα, σε βαθμό που μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά τα επίπεδα ελέγχου, την εξέλιξη της προσβολής και, εν τέλει, τα επίπεδα ζημίας. Η χαμηλή αποτελεσματικότητα ορισμένων υφιστάμενων εγκεκριμένων σκευασμάτων σχετίζεται με την ανάπτυξη φαινομένων ανθεκτικότητας, ενώ σε νέα ‘υπόανάπτυξη’ προϊόντα καταγράφονται περιπτώσεις περιορισμένης επίδρασης των δραστικών συστατικών τους στον εχθρό.

Β) Τα σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία, όπως οι αυτόματες ψηφιακές παγίδες, ενισχύουν σημαντικά τις δυνατότητες παρακολούθησης των εχθρών ωστόσο, βρίσκονται ακόμη σε στάδιο ανάπτυξης και προτείνεται η παράλληλη λειτουργία κλασικού συστήματος παρακολούθησης έως ότου η αξιοπιστία τους βελτιωθεί περαιτέρω.

Γ) Η συστηματική επίβλεψη της καλλιέργειας για την επιτόπια καταγραφή κρίσιμων παραμέτρων (π.χ. επίπεδα ζημίας, πυκνότητα αρπακτικών) αποτελεί έναν επίπονο αλλά αξιόπιστο και αναντικατάστατο πυλώνα για την ορθολογική εφαρμογή προγράμματος ΟΔΕ.

Δ) Ο ορθός σχεδιασμός προγραμμάτων αντιμετώπισης βασισμένων σε «πράσινα» εντομοκτόνα είναι εφικτός τόσο σε πειραματικό επίπεδο όσο και σε πραγματικές συνθήκες θερμοκηπιακής και υπαίθριας παραγωγής.

Ε) Παρά την παροχή όλων των κρίσιμων επιστημονικών πληροφοριών στον γεωπόνο ή/και στον παραγωγό, η πλήρης αξιοποίηση του συστήματος είναι εξαιρετικά δύσκολη λόγω παγιωμένων πρακτικών φυτοπροστασίας. Η στενή υποστήριξη μέσω εξειδικευμένης συμβουλευτικής αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την επιτυχή προσαρμογή στο νέο σύστημα· ωστόσο, πρόκειται για μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο για την εγκατάσταση πλαισίου εμπιστοσύνης μεταξύ συμβούλου και παραγωγού.

ΣΤ) Η ανάπτυξη δημογραφικών μοντέλων πρόβλεψης αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την κατανόηση της πληθυσμιακής δυναμικής των εχθρών και την υποστήριξη της λήψης αποφάσεων στη φυτοπροστασία. Η αξιοποίηση των μοντέλων αυτών εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της ΟΔΕ και της επιστημονικά υποστηριζόμενης φυτοπροστασίας, το οποίο εφαρμόστηκε στην καλλιέργεια τομάτας για τον έλεγχο του P. absoluta.

M. ΣΤΑΥΡΑΚΑΚΗ, K. ΑΛΙΠΡΑΝΤΗ και E. ΡΟΔΙΤΑΚΗΣ

Τμήμα Γεωπονίας, Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο, Εσταυρωμένος Ηράκλειο Κρήτης,

Email: eroditakis@hmu.gr