Ελιά: Σε επιφυλακή οι παραγωγοί για βούλα, κερκόσπορα και καρκίνωση

120

Η έλευση του φθινοπώρου και η απότομη αλλαγή των καιρικών συνθηκών δημιουργούν ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξη και μετάδοση σημαντικών ασθενειών της ελιάς.

Η παρατεταμένη ανομβρία και οι υψηλές θερμοκρασίες έδωσαν τη θέση τους σε έναν πιο άστατο, βροχερό, υγρό, ανεμώδη και δροσερό καιρό. Σύμφωνα με το Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Βόλου του ΥΠΑΑΤ, οι συνθήκες αυτές σηματοδοτούν την έναρξη της περιόδου κατά την οποία ενεργοποιούνται παθογόνοι μύκητες και βακτήρια που μπορούν να προκαλέσουν οικονομικά σημαντικές ζημιές στην ελαιοκαλλιέργεια.

Στο επίκεντρο βρίσκονται η βούλα ή ξεροβούλα – σαπιοβούλα, η κερκόσπορα και η καρκίνωση – φυματίωση.

Βούλα: από την «ξεροβούλα» στη «σαπιοβούλα»

Η βούλα είναι μυκητολογική ασθένεια που προσβάλλει τόσο τους άγουρους όσο και τους ώριμους καρπούς της ελιάς.

Στους άγουρους καρπούς εμφανίζεται κυρίως το καλοκαίρι και στις αρχές του φθινοπώρου, οπότε είναι γνωστή ως ξεροβούλα, ενώ στους ώριμους καρπούς εκδηλώνεται το φθινόπωρο και στις αρχές του χειμώνα και αναφέρεται ως σαπιοβούλα.

Οι συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη και τη μετάδοση του παθογόνου είναι παρόμοιες με εκείνες που ευνοούν το κυκλοκόνιο και το γλοιοσπόριο.

Ο δάκος αποτελεί βασικό παράγοντα κινδύνου

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι ο μύκητας είναι παράσιτο πληγών. Η προσβολή των καρπών γίνεται κυρίως μέσω των νυγμάτων που προκαλεί ο δάκος.

Για τον λόγο αυτό, η συστηματική και αποτελεσματική αντιμετώπιση του δάκου αποτελεί βασικό μέτρο προστασίας της παραγωγής από τη βούλα.

Παράλληλα, σημαντικό ρόλο έχει και η κατάσταση του ελαιώνα. Το σωστό και συστηματικό κλάδεμα επιτρέπει την καλύτερη κυκλοφορία του αέρα και τη διείσδυση της ηλιακής ακτινοβολίας στο εσωτερικό της κόμης.

Με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται η υγρασία στο εσωτερικό των δέντρων και δημιουργούνται λιγότερο ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του μύκητα.

Κερκόσπορα: προσβάλλει καρπούς και φύλλα

Η κερκoσπόρα αποτελεί επίσης σημαντική μυκητολογική ασθένεια της ελιάς.

Μπορεί να προσβάλει τόσο τους άγουρους όσο και τους ώριμους καρπούς, αλλά και τα φύλλα. Οι συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη και εξάπλωσή της είναι παρόμοιες με εκείνες των άλλων μυκητολογικών ασθενειών που ευνοούνται από τον φθινοπωρινό υγρό καιρό.

Οι προσβολές εμφανίζονται και εξελίσσονται κυρίως κατά την περίοδο του φθινοπώρου.

Η σημασία της πρόληψης

Σύμφωνα με τις οδηγίες του Περιφερειακού Κέντρου Προστασίας Φυτών Βόλου, οι προληπτικές επεμβάσεις με χαλκούχα σκευάσματα, οι οποίες πραγματοποιούνται για την αντιμετώπιση του κυκλοκόνιου, μπορούν να συμβάλουν και στην αντιμετώπιση της κερκόσπορας.

Και στην περίπτωση αυτή, το σωστό και συστηματικό κλάδεμα αποτελεί σημαντικό καλλιεργητικό μέτρο, καθώς συμβάλλει στον περιορισμό της υγρασίας μέσα στην κόμη των δέντρων.

Καρκίνωση – φυματίωση: οι πληγές του δέντρου ανοίγουν τον δρόμο στο βακτήριο

Η καρκίνωση ή φυματίωση είναι βακτηριολογική ασθένεια που προκαλεί χαρακτηριστικούς όγκους σπογγώδους σύστασης, κυρίως στους κλαδίσκους, στους κλάδους, στον κορμό και στις ρίζες.

Με την πάροδο του χρόνου οι όγκοι αυξάνονται, προκαλώντας εξασθένηση και τελικά ξήρανση των προσβεβλημένων τμημάτων του δέντρου.

Το βακτήριο προσβάλλει κυρίως πρόσφατες πληγές της ελιάς. Τέτοιες πληγές μπορεί να δημιουργηθούν κατά τη συγκομιδή, το κλάδεμα, από χαλάζι ή παγετό, αλλά και από τις ουλές που αφήνει η πτώση των φύλλων.

Μπορεί, επίσης, μέσω των φακιδίων, να προκαλέσει κηλίδωση στους καρπούς.

Βακτηριακοί όγκοι (υπερπλασίες σε χονδρούς βραχίονες και τον κορμό ελαιοδένδρων

Προσβολή του βακτηρίου σε νεαρά κλαδιά

Βροχή και άνεμος ευνοούν τις μολύνσεις

Η έναρξη της βροχερής περιόδου συμπίπτει με την περίοδο κατά την οποία αυξάνεται ο κίνδυνος μολύνσεων.

Για την εκδήλωση των μολύνσεων απαιτούνται κυρίως βροχερός και δροσερός καιρός, σε συνδυασμό με τη βοήθεια του ανέμου.

Ωστόσο, οι ιστοί της ελιάς παραμένουν ευπαθείς στις μολύνσεις καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Τι πρέπει να κάνουν οι παραγωγοί

Το Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών Βόλου συστήνει μια σειρά από καλλιεργητικά μέτρα και επεμβάσεις για τον περιορισμό της ασθένειας.

1. Αφαίρεση και καταστροφή των προσβεβλημένων κλάδων

Οι κλαδίσκοι και οι κλάδοι που φέρουν καρκινικούς όγκους πρέπει να αφαιρούνται επιμελώς και να καταστρέφονται.

Η συγκεκριμένη εργασία πραγματοποιείται κατά την περίοδο του κλαδέματος, με ξηρό και ήπιο καιρό, και μόνο όταν επιτρέπεται η καύση στην ύπαιθρο σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.

Όταν η προσβολή βρίσκεται στον κορμό ή σε χονδρούς βραχίονες, συνιστάται προσεκτική αφαίρεση των όγκων με κοφτερό εργαλείο και άμεση κάλυψη της πληγής με βορδιγάλιο πάστα σε δύο στρώσεις. Η δεύτερη επάλειψη γίνεται αφού στεγνώσει η πρώτη, ώστε να καλυφθούν τυχόν ρωγμές.

2. Απολύμανση των εργαλείων κλαδέματος

Τα εργαλεία κλαδέματος θα πρέπει να απολυμαίνονται, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος μεταφοράς του παθογόνου από ένα δέντρο σε άλλο.

Στις οδηγίες του Κέντρου αναφέρεται η απολύμανση με διάλυμα χλωρίνης 10%.

3. Προστατευτικές επεμβάσεις με χαλκούχα

Οι επεμβάσεις με χαλκούχα σκευάσματα που πραγματοποιούνται για το κυκλοκόνιο και άλλες εποχιακές μυκητολογικές ασθένειες μπορούν παράλληλα να προστατεύσουν την καλλιέργεια από νέες βακτηριακές μολύνσεις.

Οι επεμβάσεις πρέπει πάντοτε να γίνονται σύμφωνα με τις εγκεκριμένες χρήσεις, τις οδηγίες της ετικέτας και τις οδηγίες των αρμόδιων γεωπόνων.

4. Προσοχή μετά από χαλάζι και παγετό

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται μετά από χαλαζόπτωση ή παγετό, καθώς δημιουργούνται πληγές στους φυτικούς ιστούς που μπορούν να αποτελέσουν σημεία εισόδου του βακτηρίου.

Το Κέντρο συστήνει την εφαρμογή χαλκούχων σκευασμάτων μετά από τέτοια καιρικά φαινόμενα.

Σε ελαιώνες όπου η ασθένεια έχει ήδη εξαπλωθεί, προβλέπεται επίσης κατάλληλη επέμβαση μετά από βροχερό και ανεμώδη καιρό, με εγκεκριμένα για την καλλιέργεια φυτοπροστατευτικά προϊόντα.

5. Αποφυγή κλαδέματος και ραβδίσματος με βροχή και υγρασία

Όταν επικρατούν βροχερές, ανεμώδεις και υγρές συνθήκες, συνιστάται να αποφεύγεται η συλλογή του ελαιοκάρπου με ράβδισμα ή χτένισμα.

Το ίδιο ισχύει και για το κλάδεμα, ιδιαίτερα σε ελαιώνες που παρουσιάζουν προσβολές ή βρίσκονται κοντά σε προσβεβλημένους ελαιώνες.

Ο στόχος είναι να περιοριστεί η δημιουργία νέων πληγών και, κατ’ επέκταση, οι πιθανότητες νέων μολύνσεων.

6. Υγιές πολλαπλασιαστικό υλικό στους νέους ελαιώνες

Κατά την εγκατάσταση ενός νέου ελαιώνα, ιδιαίτερη σημασία έχει η επιλογή απολύτως υγιών δενδρυλλίων.

Τα φυτά θα πρέπει να προέρχονται από φυτώρια στα οποία δεν έχει διαπιστωθεί η παρουσία της ασθένειας.

Η πρόληψη παραμένει το σημαντικότερο όπλο

Η αλλαγή του καιρού από τις ξηρές και θερμές συνθήκες του καλοκαιριού στις φθινοπωρινές βροχές, την αυξημένη υγρασία και τις χαμηλότερες θερμοκρασίες δημιουργεί ένα διαφορετικό περιβάλλον μέσα στον ελαιώνα.

Η συστηματική παρακολούθηση των δέντρων, η σωστή αντιμετώπιση του δάκου, το κατάλληλο κλάδεμα, η απολύμανση των εργαλείων και η έγκαιρη λήψη των προβλεπόμενων προστατευτικών μέτρων μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τον κίνδυνο εξάπλωσης των ασθενειών.

Οι παραγωγοί καλούνται να παρακολουθούν στενά τους ελαιώνες τους και, πριν από οποιαδήποτε χρήση φυτοπροστατευτικού προϊόντος, να συμβουλεύονται τις ισχύουσες εγκρίσεις, την ετικέτα του προϊόντος και τον αρμόδιο γεωπόνο.