FruitDiv: Άγρια συγγενικά είδη οπωροφόρων στη μάχη για βιώσιμη παραγωγή φρούτων

149

• Του Χρήστου Αθανασιάδη

Τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν τα άγρια συγγενικά είδη οπωροφόρων δέντρων στη μετάβαση προς μια πιο ανθεκτική και βιώσιμη γεωργία αναδεικνύει το ευρωπαϊκό έργο FruitDiv. Πρόκειται για μια πολυεθνική ερευνητική πρωτοβουλία που στοχεύει στην αξιοποίηση της φυσικής γενετικής ποικιλότητας των αυτοφυών ειδών, προκειμένου να ενισχυθεί η παραγωγή φρούτων απέναντι στις πιέσεις της κλιματικής κρίσης, των ασθενειών και του αυξημένου κόστους εισροών.

Τι είναι τα άγρια συγγενικά είδη και γιατί έχουν σημασία

Τα αυτοφυή ή άγρια συγγενικά είδη φυτών είναι είδη γενετικά συγγενικά με τις καλλιεργούμενες ποικιλίες. Διατηρούν όμως χαρακτηριστικά που έχουν σε μεγάλο βαθμό χαθεί στη σύγχρονη γεωργία, όπως ανθεκτικότητα σε εχθρούς και ασθένειες, προσαρμογή στην ξηρασία και ανοχή σε ακραίες κλιματικές συνθήκες.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες του έργου FruitDiv, τα χαρακτηριστικά αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν στη γενετική βελτίωση των οπωροφόρων, ενισχύοντας την απόδοση και την ποιότητα των καρπών με λιγότερες χημικές εισροές.

Στόχος τα πυρηνόκαρπα και τα μηλοειδή

Το FruitDiv επικεντρώνεται σε καλλιέργειες με ιδιαίτερη σημασία για τη μεσογειακή και ευρωπαϊκή γεωργία, όπως τα πυρηνόκαρπα (ροδάκινα, κεράσια, βερίκοκα – γένος Prunus) και τα γιγαρτόκαρπα (μήλα και αχλάδια – γένη Malus και Pyrus).
Οι καλλιέργειες αυτές βρίσκονται στο επίκεντρο των αλλαγών που φέρνει η κλιματική κρίση και η νέα αγροτική πολιτική, καθώς απαιτούνται ανθεκτικές ποικιλίες και συστήματα παραγωγής χαμηλών εισροών.

Από τη βιοποικιλότητα στη γενετική βελτίωση

Μεταξύ των βασικών στόχων του έργου είναι η καταγραφή άγριων συγγενικών ειδών σε ευρωπαϊκά «hotspots» βιοποικιλότητας, ο γενετικός και φαινοτυπικός χαρακτηρισμός τους και η δημιουργία συλλογών που θα διατηρούνται τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και σε αγροκτήματα.
Παράλληλα, αναπτύσσονται σύγχρονα εργαλεία ανάλυσης για την αξιολόγηση χαρακτηριστικών ανθεκτικότητας, με στόχο την ένταξη αυτών των ειδών σε προγράμματα γενετικής βελτίωσης οπωροφόρων δέντρων.

Ευθυγράμμιση με την Πράσινη Συμφωνία και τη νέα ΚΑΠ

Η προσέγγιση του FruitDiv συνδέεται άμεσα με τους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και των στρατηγικών «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» και για τη Βιοποικιλότητα. Βασικός στόχος είναι η μείωση της εξάρτησης από φυτοφάρμακα και η ενίσχυση βιώσιμων συστημάτων παραγωγής, που θα διασφαλίζουν επισιτιστική ασφάλεια και καλύτερη ποιότητα τροφίμων.

Συμμετοχική προσέγγιση και ελληνική παρουσία

Στο έργο συμμετέχουν 29 ερευνητικοί φορείς, πανεπιστήμια και οργανισμοί από όλη την Ευρώπη, μεταξύ των οποίων το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ (Φορέας υλοποίησης το ΤΦΟΔ Νάουσας). Το FruitDiv δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη συνεργασία επιστημόνων, παραγωγών, βιοκαλλιεργητών και φορέων της κοινωνίας των πολιτών, ώστε τα αποτελέσματα της έρευνας να περάσουν στην πράξη και στο χωράφι.

Ένα εργαλείο για το μέλλον της δενδροκομίας

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η αξιοποίηση των άγριων συγγενικών ειδών μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο εργαλείο για το μέλλον της ευρωπαϊκής δενδροκομίας, ιδιαίτερα σε περιοχές που πλήττονται από ξηρασία, νέες ασθένειες και ακραία καιρικά φαινόμενα. Το FruitDiv φιλοδοξεί να ανοίξει τον δρόμο για πιο ανθεκτικές καλλιέργειες και ένα βιώσιμο αγροτικό μοντέλο με μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Τι σημαίνει το FruitDiv για τους Έλληνες παραγωγούς

Για τους Έλληνες δενδροκαλλιεργητές, και ιδιαίτερα για όσους δραστηριοποιούνται σε μήλα, ροδάκινα, αχλάδια και κεράσια, το έργο FruitDiv αποκτά ξεχωριστή σημασία. Οι καλλιέργειες αυτές αποτελούν βασικούς πυλώνες της αγροτικής οικονομίας σε περιοχές όπως η Θεσσαλία, η Μακεδονία και η Ήπειρος, αλλά τα τελευταία χρόνια δοκιμάζονται έντονα από την κλιματική αλλαγή, τις νέες ασθένειες και το αυξημένο κόστος παραγωγής.

Η αξιοποίηση άγριων συγγενικών ειδών μπορεί να οδηγήσει, μεσοπρόθεσμα, στη δημιουργία νέων ποικιλιών με μεγαλύτερη αντοχή σε μυκητολογικές και βακτηριακές ασθένειες, μειωμένες ανάγκες σε φυτοπροστασία και καλύτερη προσαρμογή σε συνθήκες ξηρασίας και υψηλών θερμοκρασιών. Αυτό μεταφράζεται σε χαμηλότερες εισροές, σταθερότερες αποδόσεις και καλύτερη ποιότητα καρπών.

Ιδιαίτερα για τα μήλα και τα αχλάδια, όπου οι πιέσεις από ασθένειες και ακραία καιρικά φαινόμενα εντείνονται, η γενετική βελτίωση μέσω άγριων συγγενικών ειδών μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο εργαλείο διατήρησης της παραγωγής. Αντίστοιχα, στα ροδάκινα και τα κεράσια, που επηρεάζονται έντονα από θερμικά στρες και ανοιξιάτικους παγετούς, η έρευνα του FruitDiv φιλοδοξεί να συμβάλει σε πιο ανθεκτικά και προσαρμοσμένα φυτικά υλικά.

Σε βάθος χρόνου, οι επιστημονικές γνώσεις και τα προ-βελτιωτικά υλικά που θα προκύψουν από το έργο μπορούν να περάσουν στα ελληνικά φυτώρια και στους παραγωγούς, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής δενδροκομίας σε μια περίοδο που η αγορά και η νέα ΚΑΠ απαιτούν παραγωγή με μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.