Γερνάει επικίνδυνα η ευρωπαϊκή γεωργία – Μόλις 1 στους 10 αγρότες κάτω των 40 ετών

141

• Του Χρήστου Αθανασιάδη

Σημαντικό δημογραφικό πρόβλημα αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή γεωργία, καθώς λιγότερο από το 12% των εκμεταλλεύσεων στην ΕΕ διαχειρίζονται αγρότες κάτω των 40 ετών, την ώρα που ο μέσος όρος ηλικίας των παραγωγών αυξήθηκε στα 57 έτη το 2020 (από 55 το 2010). Τα στοιχεία περιλαμβάνονται στη νέα αναλυτική έκθεση της Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τίτλο «Young farmers in EU agriculture».

Η εικόνα που αποτυπώνεται είναι σαφής: η ανανέωση των γενεών αποτελεί πλέον κρίσιμο στοίχημα για τη βιωσιμότητα της ευρωπαϊκής αγροτικής παραγωγής.

Μόλις 12% οι νέοι αγρότες – Μεγάλες ανισότητες μεταξύ κρατών

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, οι νέοι αγρότες (κάτω των 40 ετών) αποτελούν μόλις το 12% του συνόλου των διαχειριστών εκμεταλλεύσεων. Σε 19 κράτη-μέλη όπου υπάρχουν επικαιροποιημένα στοιχεία για το 2023, σε 14 καταγράφεται περαιτέρω μείωση του αριθμού τους.

Παράλληλα:

• Το 36% των αγροτών είναι άνω των 65 ετών.
• Η γεωργία εμφανίζει από τα χαμηλότερα ποσοστά εργαζομένων κάτω των 40 ετών (31%) σε σύγκριση με άλλους κλάδους της οικονομίας.
• Μόλις το 26% των νέων αγροτών είναι γυναίκες.

Η Ρουμανία και η Πολωνία συγκεντρώνουν σχεδόν το ήμισυ των νέων αγροτών της ΕΕ, επηρεάζοντας σημαντικά τους ευρωπαϊκούς μέσους όρους.

Μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις – Καλύτερη εκπαίδευση

Η έκθεση καταγράφει ότι οι νέοι αγρότες:

• Διαχειρίζονται μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις (25 εκτάρια κατά μέσο όρο έναντι 16 των μεγαλύτερων ηλικιών).
• Έχουν υψηλότερο επίπεδο γεωργικής εκπαίδευσης (20% με πλήρη γεωργική κατάρτιση, έναντι 12% των αγροτών 40–64 ετών).
• Επενδύουν περισσότερο σε πάγιο εξοπλισμό.
• Δείχνουν μεγαλύτερη στροφή προς τη βιολογική γεωργία (4,7% πλήρως ή σε μετατροπή).

Ωστόσο, αντιμετωπίζουν σαφώς μεγαλύτερες δυσκολίες στην πρόσβαση στη γη και στην ιδιοκτησία αγροτεμαχίων.

Εισόδημα κάτω από τον μέσο όρο – Χρηματοδοτικό κενό 14,2 δισ. ευρώ

Σε επίπεδο εμπορικών εκμεταλλεύσεων (βάσει στοιχείων του Farm Accountancy Data Network (FADN)), το αγροτικό εισόδημα των νέων παραγωγών αυξάνεται, αλλά παραμένει:

• 14% χαμηλότερο από των υπόλοιπων ηλικιακών ομάδων.
• 28% χαμηλότερο από τον μέσο μισθό στην οικονομία.

Παράλληλα, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (EIB fi-compass), το χρηματοδοτικό κενό για τους νέους αγρότες ανέρχεται στα 14,2 δισ. ευρώ, αυξημένο κατά 12% σε σχέση με το 2017. Οι απορρίψεις δανείων φθάνουν έως και 14% σε ορισμένους κλάδους (σιτηρά, ελαιούχοι σπόροι, κηπευτικά).

Οι λόγοι; Υψηλό υφιστάμενο χρέος, ανεπαρκείς εξασφαλίσεις και αυστηρότερη τραπεζική πολιτική.

Η ΚΑΠ επιχειρεί να ανακόψει την καθοδική πορεία

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική προβλέπει ενισχυμένη στήριξη για τους νέους παραγωγούς. Οι εκμεταλλεύσεις που διαχειρίζονται νέοι αγρότες λαμβάνουν κατά μέσο όρο 4% υψηλότερες άμεσες ενισχύσεις ανά εκτάριο, ενώ το 55% εξ αυτών επωφελείται από μέτρα αγροτικής ανάπτυξης (έναντι 36% των υπολοίπων).

Η ανανέωση των γενεών αποτελεί κεντρικό άξονα τόσο της πρότασης της Επιτροπής για την ΚΑΠ 2028-2034 όσο και της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την αγροτική ανάπτυξη.

Το διακύβευμα για την Ευρώπη – Και για την Ελλάδα

Η συρρίκνωση του αγροτικού πληθυσμού και η αύξηση του μέσου όρου ηλικίας δεν είναι απλώς στατιστικά μεγέθη. Αποτελούν κρίσιμο παράγοντα για:

• Την επισιτιστική ασφάλεια
• Τη βιωσιμότητα των αγροτικών περιοχών
• Τη μετάβαση σε πιο πράσινα και ανθεκτικά συστήματα παραγωγής

Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν απαιτείται στήριξη στους νέους αγρότες – αλλά αν τα υφιστάμενα μέτρα επαρκούν για να αναστρέψουν μια διαρκώς επιδεινούμενη δημογραφική τάση.

Η επόμενη προγραμματική περίοδος της ΚΑΠ θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από την αποτελεσματικότητά της στο πεδίο αυτό.