H παραμόρφωση των ροδάκινων και η αιτιολογία της (βίντεο)

242

Το πρόβλημα της παραμόρφωσης των ροδάκινων εντοπίστηκε για πρώτη φορά διεθνώς το έτος 2021 σε μεμονωμένους αγρούς βιομηχανικής ροδακινιάς. Αρχικά υπήρχε η υποψία ότι η ζημιά θα μπορούσε να οφειλόταν σε ιούς, όπως o ιός καραντίνας του μωσαϊκού της ροδακινιάς (peach mosaic virus, PcMV) ή ακόμη και σε κάποιο σύμπλοκο ιών.

Για τη διερεύνηση της τυχόν ιολογικής αιτιολογίας των παραμορφωμένων ροδακίνων έγινε προσδιορισμός του συνολικού ιολογικού φορτίου (virome) σε εννέα (9) δείγματα από έξι (6) δένδρα, τέσσερα (4) από τα οποία είχαν εκδηλώσει συμπτώματα παραμόρφωσης των καρπών και δυο (2) που δεν είχαν εκδηλώσει συμπτώματα, με την τεχνολογία της αλληλούχησης υψηλής απόδοσης (HTS). Όλα τα δένδρα, συμπτωματικά και μη, βρέθηκαν μολυσμένα από 3 έως και 6 ιούς/ιοειδή.

Δεν διαπιστώθηκε παρουσία του PcMV στα δείγματα, ενώ το παθογόνο με τη συχνότερη εμφάνιση, ουσιαστικά καθολική, ήταν το ιοειδές του λανθάνοντος μωσαϊκού της ροδακινιάς (PLMVd).

Ακολούθησαν οι ιοί της ευλογιάς της δαμασκηνιάς (plum pox virus, PPV), της πράσινης δακτυλιωτής ποικιλοχλώρωσης της κερασιάς (cherry green ring mottle virus, CGRMV), της νεκρωτικής δακτυλιωτής κηλίδωσης των πυρηνοκάρπων (prunus necrotic ringspot virus, PNRSV), των χλωρωτικών κηλίδων των φύλλων της μηλιάς (apple chlorotic leaf spot virus, ACLSV), ο σχετιζόμενος ιός με τη βοθρίωση του ξύλου της νεκταρινιάς (nectarine stem pitting associated virus (NSPaV) και τέλος ο σχετιζόμενος ιός με τη δακτυλιωτή κηλίδωση της κορδυλίνης (ti ringspot-associated virus, TiRSaV).

Από τα παθογόνα αυτά τα σημαντικότερα και πιο επιζήμια στη ροδακινιά θεωρούνται τα PLMVd, PPV και PNRSV, που όμως δεν προκαλούν από μόνα τους συμπτώματα ανάλογα με αυτά της σοβαρής παραμόρφωσης των καρπών. Η φυλογενετική ανάλυση των γονιδιωμάτων των ιών αυτών, που λήφθηκαν από την ανάλυση HTS, δεν έδειξε παρουσία διαφορετικών απομονώσεων από αυτές που έχουν ήδη περιγραφεί διεθνώς.

Επιπλέον έγινε ανάλυση ποσοτικοποίησης των τριών παθογόνων με RT-qPCR σε συμπτωματικούς και μη καρπούς από την οποία επίσης δεν προέκυψε σύνδεση της συγκέντρωσής τους στα δείγματα με την παρουσία ή μη των συμπτωμάτων σε αυτά.

Τα ανωτέρω δείχνουν ότι δεν υπάρχει άμεση συσχέτιση της παρουσίας του ιοειδούς PLMVd, αλλά ούτε και των άλλων σημαντικών ιών (PPV, PNRSV) με την εμφάνιση των συμπτωμάτων της έντονης παραμόρφωσης των ροδάκινων. Δεν μπορεί να αποκλεισθεί πάντως κάποια συμμετοχή τουλάχιστον του PLMVd σε ένα σύμπλοκο φαινόμενο που χρήζει περαιτέρω διερεύνησης.

Τον Ιούνιο του 2024, εντοπίστηκε για πρώτη φορά πάνω σε παραμορφωμένους καρπούς άκαρι της οικογένειας Eriophyidae. Για την αναγνώριση του είδους έχουν γίνει πολλά μικροσκοπικά παρασκευάσματα για τη μελέτη των μορφολογικών χαρακτηριστικών, αλλά και μοριακές αναλύσεις. Με βάση τα μέχρι τώρα στοιχεία αυτό ανήκει στο γένος Eriophyes, χωρίς να έχει γίνει δυνατή μέχρι στιγμής η ταυτοποίηση αυτού.

Για τη διερεύνηση της συσχέτισης της παρουσίας και του πληθυσμού του ακάρεως με τα συμπτώματα των παραμορφωμένων ροδάκινων καθώς και της βιοοικολογίας του εξετάστηκαν διάφορα δείγματα από αγρούς ροδάκινων σε περιοχές κυρίως της Περιφερειακής Ενότητας Πέλλας, αλλά και Φλώρινας, Τρικάλων και Λάρισας.

Οι δειγματοληψίες αφορούσαν κλαδιά ενός έτους φέροντα οφθαλμούς, άνθη ή καρπούς, ανάλογα με τον χρόνο δειγματοληψίας. Από τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα, φαίνεται ότι η συσχέτιση της παρουσίας του ακάρεως με το πρόβλημα της παραμόρφωσης των καρπών είναι πολύ ισχυρή.

Για την παρακολούθηση του πληθυσμού, έγιναν συστηματικές δειγματοληψίες σε επιλεγμένους αγρούς της ΠΕ Πέλλας, οι οποίοι είχαν παρουσιάσει κατά το προηγούμενο έτος διάφορα ποσοστά παραμόρφωσης στους καρπούς (από 50%-
100%).

Από τα μέχρι στιγμής δεδομένα, το Eriophyes sp. μετά την είσοδό του στους οφθαλμούς, παραμένει ανάμεσα στα λέπια αυτών, προστατευμένο, καθ’ όλη τη διάρκεια των χαμηλών θερμοκρασιών. Εκεί τρέφεται και αναπτύσσει τους πληθυσμούς του, έως και την έκπτυξη των οφθαλμών, προκαλώντας έως και την καταστροφή τους.

Μετά την έκπτυξη των ανθέων παραμένει στη βάση αυτών και μπορεί να προσβάλει μέχρι και εξωτερικά τον κάλυκα. Κατόπιν μετά την πτώση των ανθέων οι πληθυσμοί φαίνεται να μετακινούνται προς τον νεαρό καρπό, όπου και παραμένουν μέχρι και την συγκομιδή των καρπών.

Στην διάρκεια του καλοκαιριού (κυρίως Ιούλιο και Αύγουστο) παρατηρήθηκε μετακίνηση ατόμων του Eriophyes από τους καρπούς προς τους νεοσχηματιζόμενους οφθαλμούς.

Με βάση τα παραπάνω, δόθηκαν οδηγίες για ψεκασμούς με την ακαρεοκτόνο ουσία abamectin, όταν θεωρήθηκε ότι τα ακάρεα είναι πιο εκτεθειμένα ως προς την επαφή τους με το ακαρεοκτόνο:

α) στο στάδιο της ρόδινης κορυφής και

β) μετά την πτώση των πετάλων.

Η παρακολούθηση του πληθυσμού του ακάρεως στους καρπούς, έδειξε ότι μικροί πληθυσμοί του ακάρεως εξακολουθούσαν να υπάρχουν καθ’ όλη τη διάρκεια ανάπτυξης των καρπών μέχρι και την συγκομιδή τους.

Για την παρεμπόδιση της αύξησης των πληθυσμών δόθηκε οδηγία για επιπλέον εφαρμογή βρέξιμου θειαφιού κατά την επόμενη χρονική περίοδο (τέλος άνοιξης). Το καλοκαίρι και καθ’ όσον παρατηρήθηκε μετακίνηση ατόμων του Eriophyes από τους καρπούς στους οφθαλμούς δόθηκε οδηγία για εφαρμογή ακαρεοκτόνου (Ιούλιο, Αύγουστο) για παρεμπόδιση και μείωση του αριθμού των εισερχομένων στους οφθαλμούς ακάρεων.

Τα αποτελέσματα των επεμβάσεων που έγιναν για την αντιμετώπιση του Eriophyes sp. κατά το έτος 2025 φαίνονται ενθαρρυντικά, καθώς σε όλες τις περιπτώσεις των εξεταζόμενων αγρών και για όλες τις ποικιλίες παρατηρήθηκε μείωση του ποσοστού παραμόρφωσης.

Συνεπώς και αυτό το αποτέλεσμα συνηγορεί στην άμεση συσχέτιση του ακάρεως με την αιτιολογία του σοβαρότατου προβλήματος της παραμόρφωσης των καρπών ροδακινιάς.

Ε. ΚΑΠΑΞΙΔΗ¹ και Χ. ΒΑΡΒΕΡΗ²

¹Εργαστήριο Ακαρολογίας & Γ. Ζωολογίας, Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο,
Στεφάνου Δέλτα 8, 14561, Κηφισιά
²Εργαστήριο Ιολογίας, Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο,
Στεφάνου Δέλτα 8, 14561, Κηφισιά
e.kapaxidi@bpi.gr

*Περίληψη από την εισήγηση που αναπτύχθηκε στην 9^η Πανελλήνια Συνάντηση Φυτοπροστασίας στη Λάρισα 10-12 Μαρτίου 2026