Η διαδρομή και οι ανατιμήσεις στο φρέσκο αγελαδινό γάλα

179

Το φρέσκο αγελαδινό γάλα αποτελεί βασικό προϊόν της ελληνικής διατροφής και σημαντικό κλάδο της αγροδιατροφικής οικονομίας. Η πορεία του, ωστόσο, από τη φάρμα έως το ράφι των σούπερ μάρκετ αποτυπώνει τις πιέσεις, τις μεταβολές και τις ανισορροπίες που χαρακτηρίζουν συνολικά τον πρωτογενή τομέα τα τελευταία χρόνια.

Η πρόσφατη χαρτογράφηση της αγοράς από την Επιτροπή Ανταγωνισμού, με έμφαση στην περίοδο Φεβρουαρίου 2022 – Ιανουαρίου 2023, καταγράφει τις εξελίξεις στα μερίδια αγοράς, στη διάρθρωση των τιμών και στη συμπεριφορά των καταναλωτών, σε μια συγκυρία έντονων αυξήσεων κόστους.

Πίεση στον πρωτογενή τομέα

Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται σταδιακή υποχώρηση τόσο στον αριθμό των παραγωγών αγελαδινού γάλακτος όσο και στο ζωικό κεφάλαιο. Το 2021 ο αριθμός των παραγωγών μειώθηκε, ενώ το 2022 η κάμψη ήταν ακόμη πιο έντονη, συνοδευόμενη και από μείωση της παραδοθείσας ποσότητας.

Σε ορίζοντα δεκαετίας, ο κλάδος έχει απολέσει σημαντικό αριθμό εκμεταλλεύσεων, ενώ ο πληθυσμός των γαλακτοπαραγωγών αγελάδων εμφανίζει πτωτική τάση. Την ίδια στιγμή, παρατηρείται μετατόπιση προς άλλες κατευθύνσεις ζωικής παραγωγής, γεγονός που επηρεάζει τη διαθεσιμότητα πρώτης ύλης.

Άνοδος τιμών παραγωγού και εκτίναξη κόστους

Με βάση στοιχεία της Eurostat και της ΕΛΣΤΑΤ, η τιμή που λαμβάνουν οι Έλληνες κτηνοτρόφοι για το αγελαδινό γάλα αυξήθηκε αισθητά το 2022, μετά από μια περίοδο σχετικής σταθερότητας την τριετία 2019–2021. Στην Ελλάδα, μάλιστα, η τιμή παραγωγού κινείται σε υψηλότερα επίπεδα σε σύγκριση με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.

Η αύξηση αυτή συνδέεται άμεσα με τη σημαντική επιβάρυνση του κόστους παραγωγής. Ενέργεια, ζωοτροφές και εργασία κατέγραψαν έντονες ανατιμήσεις μετά το 2020, με τις ζωοτροφές να έχουν τη μεγαλύτερη σταθμισμένη επίδραση στο συνολικό κόστος της κτηνοτροφίας.

Μερίδια αγοράς και δομή ανταγωνισμού

Στο επίπεδο της προμήθειας και της λιανικής, τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ δείχνουν ότι δεν διαμορφώνεται δεσπόζουσα θέση άνω του 30% στο σύνολο των πωλήσεων φρέσκου γάλακτος.

Ωστόσο, στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, μία εταιρεία φαίνεται να κατέχει σημαντικά υψηλότερο μερίδιο. Η εικόνα αυτή καταδεικνύει μια αγορά με συγκέντρωση σε επιμέρους τμήματα, χωρίς όμως απόλυτη κυριαρχία στο σύνολο.

Η εξέλιξη των τιμών στο ράφι

Κατά την εξεταζόμενη περίοδο, η μέση σταθμισμένη τιμή προ ΦΠΑ αυξήθηκε αισθητά, ενώ η συνολική πωληθείσα ποσότητα εμφάνισε ήπια άνοδο, παρά τις ενδιάμεσες διακυμάνσεις.

Ιδιαίτερη επίδραση είχε η εφαρμογή του «Καλαθιού του Νοικοκυριού». Τα προϊόντα που εντάχθηκαν στο καλάθι καταγράφηκαν με χαμηλότερες μέσες τιμές, κυρίως λόγω της μεγαλύτερης συμμετοχής προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας. Η ένταξη ενός προϊόντος στο καλάθι συνδέθηκε με μείωση της τιμής του, ενώ η αποχώρησή του με αντίστοιχη αύξηση.

Στροφή των καταναλωτών σε οικονομικότερες επιλογές

Η περίοδος των ανατιμήσεων οδήγησε σε μεταβολή της καταναλωτικής συμπεριφοράς. Τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας ενίσχυσαν το μερίδιό τους στον συνολικό όγκο πωλήσεων, ενώ αυξήθηκε σημαντικά και η συμμετοχή των προϊόντων που εντάχθηκαν στο «Καλάθι του Νοικοκυριού».

Η τάση αυτή αποτυπώνει την προσπάθεια των νοικοκυριών να περιορίσουν τη δαπάνη για βασικά αγαθά, χωρίς να μειώνουν απαραίτητα την κατανάλωση.

Πώς κατανέμεται η τελική τιμή

Η ανάλυση της διάρθρωσης της τιμής δείχνει ότι το μερίδιο του παραγωγού στην τελική τιμή αυξήθηκε την περίοδο 2020–2023, κυρίως ως αποτέλεσμα της ανόδου του κόστους. Αντίθετα, τα περιθώρια στη μεταποίηση και σε τμήματα της λιανικής εμφάνισαν τάσεις συμπίεσης, με ενδείξεις ανάκαμψης το 2023.

Η συλλογή και διανομή κατέγραψαν επίσης αυξημένη συμμετοχή στο τελικό κόστος, αντανακλώντας τις πιέσεις από την ενέργεια και τα μεταφορικά.

Συμπεράσματα

Η αγορά του φρέσκου αγελαδινού γάλακτος βρίσκεται σε φάση αναπροσαρμογής. Όλα τα στάδια της αλυσίδας – παραγωγοί, μεταποίηση και λιανικό εμπόριο – επηρεάστηκαν από τη ραγδαία αύξηση του κόστους μετά το 2021.

Την ίδια στιγμή, η συρρίκνωση του παραγωγικού δυναμικού δημιουργεί πρόσθετες προκλήσεις για τη βιωσιμότητα του κλάδου. Η εξισορρόπηση μεταξύ δίκαιης αμοιβής του παραγωγού, ανταγωνιστικής λειτουργίας της αγοράς και προσιτής τιμής για τον καταναλωτή παραμένει το κεντρικό ζητούμενο για τα επόμενα χρόνια.