Η Ευρώπη χάνει τους αγρότες της

234

Οι αγροτικές περιοχές αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής γεωργίας, ωστόσο τα τελευταία χρόνια βρίσκονται αντιμέτωπες με μια πρωτοφανή δημογραφική κρίση. Η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού, η φυγή των νέων προς τα αστικά κέντρα και οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα που απειλεί όχι μόνο την παραγωγή τροφίμων αλλά και την ίδια την επιβίωση της ευρωπαϊκής υπαίθρου.

Σύμφωνα με μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που εκπονήθηκε ενόψει των συζητήσεων για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική μετά το 2027, οι μέχρι σήμερα παρεμβάσεις δεν επαρκούν για να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που προκαλούν η κλιματική αλλαγή, οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι κοινωνικές μεταβολές.

Δημογραφική βόμβα στις αγροτικές περιοχές

Τα στοιχεία της ΕΕ αποκαλύπτουν μια ανησυχητική πραγματικότητα. Οι αγροτικές περιοχές καλύπτουν περίπου το 80% της ευρωπαϊκής επικράτειας και φιλοξενούν το 30% του πληθυσμού. Ωστόσο, οι προβλέψεις δείχνουν ότι μέχρι το 2051 ο πληθυσμός τους θα συνεχίσει να συρρικνώνεται λόγω γήρανσης, χαμηλής γεννητικότητας και συνεχούς μετακίνησης προς τις πόλεις.

Χαρακτηριστικό είναι ότι ο πληθυσμός που ζει σε κυρίως αγροτικές περιοχές εκτιμάται ότι θα μειώνεται κατά μέσο όρο 3,2% ετησίως μεταξύ 2021 και 2051.

Την ίδια ώρα, η ανανέωση των γενεών παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη. Το 2020 μόλις το 6,5% των διαχειριστών γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν ηλικίας κάτω των 35 ετών, γεγονός που αναδεικνύει το έντονο πρόβλημα διαδοχής στον αγροτικό τομέα.

Μαζική έξοδος εργαζομένων από τη γεωργία

Η μετανάστευση των νέων από την ύπαιθρο προς τις πόλεις ή ακόμη και στο εξωτερικό έχει οδηγήσει σε σημαντική απώλεια ανθρώπινου δυναμικού στη γεωργία.

Παρότι ο αγροτικός τομέας εξακολουθεί να απασχολεί περίπου 8,7 εκατομμύρια εργαζόμενους στην ΕΕ, αντιπροσωπεύοντας το 4,2% της συνολικής απασχόλησης, η τάση είναι καθοδική.

Μεταξύ 2000 και 2017, περίπου 5,6 εκατομμύρια εργαζόμενοι εγκατέλειψαν τον αγροτικό τομέα, με τη συνολική απασχόληση να μειώνεται κατά 35%.

Οι μεγαλύτερες απώλειες καταγράφηκαν στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, όπου η ένταξη στην ΕΕ συνοδεύτηκε από μετακίνηση εργαζομένων προς καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας ή προς άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Ιδιαίτερα έντονο είναι το φαινόμενο στη Βουλγαρία (-8,2% ετησίως), στη Σλοβακία (-5,5%), στην Εσθονία (-4,8%) και στη Λετονία (-4,7%).

Γιατί η γεωργία δεν προσελκύει νέους

Παρά τη σημαντική αύξηση των αγροτικών μισθών την τελευταία δεκαετία, ο πρωτογενής τομέας εξακολουθεί να υστερεί σε σχέση με άλλους κλάδους της οικονομίας.

Από το 2007 έως το 2018, ο μέσος ονομαστικός μισθός στη γεωργία αυξήθηκε κατά 75%, από 5 ευρώ σε 8,70 ευρώ ανά ώρα εργασίας. Ωστόσο, η αμοιβή αυτή παραμένει πολύ χαμηλότερη από τον μέσο ωριαίο μισθό των 21,50 ευρώ που καταγράφεται στη βιομηχανία, τις κατασκευές και τις υπηρεσίες.

Η διαφορά αυτή καθιστά τη γεωργία λιγότερο ελκυστική για τους νέους, ενώ παράλληλα αυξάνει τις δυσκολίες των παραγωγών να προσελκύσουν και να διατηρήσουν εργαζόμενους.

Η παραγωγή στηρίζεται όλο και περισσότερο σε μετανάστες εργάτες

Οι συνέπειες της έλλειψης εργατικού δυναμικού είναι ήδη ορατές σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Κλάδοι όπως η κηπευτική, η κτηνοτροφία και η μεταποίηση αγροτικών προϊόντων εξαρτώνται πλέον σε μεγάλο βαθμό από εποχικούς ή μετανάστες εργαζόμενους.

Στην Ιταλία απασχολούνται περίπου 370.000 μετανάστες εργάτες από 155 χώρες, οι οποίοι αποτελούν το 27% του νόμιμου αγροτικού εργατικού δυναμικού και εργάζονται κυρίως στην παραγωγή ντομάτας.

Αντίστοιχα, η Γαλλία και η Ισπανία απασχολούν περίπου 276.000 και 150.000 εποχικούς εργαζόμενους αντίστοιχα, με μεγάλο ποσοστό να προέρχεται από το Μαρόκο.

Η κηπευτική παραμένει ένας από τους πιο απαιτητικούς σε εργασία τομείς της γεωργίας, παρουσιάζοντας ανάγκες σε ανθρώπινο δυναμικό υπερδιπλάσιες του μέσου όρου της ΕΕ.

Αυξάνεται το κόστος παραγωγής

Η έλλειψη εργατικών χεριών δεν επηρεάζει μόνο τη διαθεσιμότητα προσωπικού αλλά και το συνολικό κόστος παραγωγής.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει επισημάνει ότι οι ελλείψεις εργαζομένων οδηγούν σε αυξήσεις μισθών, οι οποίες μεταφέρονται άμεσα στο κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων.

Παράλληλα, η μετάβαση σε μια περισσότερο τεχνολογικά προηγμένη γεωργία απαιτεί εργαζόμενους με αυξημένες δεξιότητες και εξειδίκευση, γεγονός που αναμένεται να αυξήσει ακόμη περισσότερο το κόστος εργασίας τα επόμενα χρόνια.

Το μεγάλο στοίχημα της νέας ΚΑΠ

Η δημογραφική συρρίκνωση της υπαίθρου και η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού αποτελούν πλέον μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη μελλοντική ευρωπαϊκή γεωργία.

Χωρίς ουσιαστικά κίνητρα για την προσέλκυση νέων ανθρώπων στον πρωτογενή τομέα, ενίσχυση του αγροτικού εισοδήματος και βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στις αγροτικές περιοχές, η Ευρωπαϊκή Ένωση κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με σοβαρές ελλείψεις ανθρώπινου δυναμικού και μείωση της αγροτικής παραγωγής τα επόμενα χρόνια.