Κλιματική αλλαγή και ακτινίδιο: Ο λήθαργος των δέντρων γίνεται «πονοκέφαλος» για τους παραγωγούς

236

Η κλιματική αλλαγή φέρνει νέα δεδομένα στις δενδροκαλλιέργειες και ειδικά στην καλλιέργεια της ακτινιδιάς, όπου ο λήθαργος των φυτών εξελίσσεται σε κρίσιμο παράγοντα για την παραγωγή. Ο γνωστός γεωπόνος Βασίλης Έξαρχος, υποψήφιος διδάκτωρ Εδαφολογίας με ειδίκευση στην Αειφορική Γεωργία, αναλύει τη σημασία της διαδικασίας αυτής και εξηγεί πώς οι όλο και πιο ήπιοι χειμώνες επηρεάζουν την ανάπτυξη και την παραγωγικότητα των δέντρων.

Η «στρατηγική επιβίωσης» της ακτινιδιάς

Η ακτινιδιά, ως φυλλοβόλο δένδρο, εφαρμόζει μια φυσική στρατηγική επιβίωσης για να αντιμετωπίσει τις δύσκολες συνθήκες του χειμώνα. Κατά την περίοδο αυτή ρίχνει τα φύλλα της, μειώνει στο ελάχιστο τις μεταβολικές της λειτουργίες και εισέρχεται σε κατάσταση λήθαργου μέχρι την άνοιξη.

Σε αντίθεση με τα αειθαλή δένδρα, όπως η ελιά, που διατηρούν το φύλλωμά τους όλο τον χρόνο και εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στις καιρικές μεταβολές, η ακτινιδιά έχει ανάγκη αυτή την περίοδο «ανάπαυσης» για να μπορέσει να επανεκκινήσει σωστά τη βλαστική της ανάπτυξη.

Ο λήθαργος ξεκινά συνήθως τον Δεκέμβριο, με την πτώση των φύλλων, και ολοκληρώνεται στις αρχές Απριλίου με την έκπτυξη των οφθαλμών. Η έναρξη και η λήξη αυτής της φάσης καθορίζονται από φυσικά «σήματα», όπως η θερμοκρασία και η διάρκεια της ημέρας, δηλαδή η φωτοπερίοδος.

Οι ώρες ψύχους και το πρόβλημα των ήπιων χειμώνων

Για να ολοκληρωθεί ομαλά ο λήθαργος, η ακτινιδιά χρειάζεται να συμπληρώσει έναν συγκεκριμένο αριθμό ωρών χαμηλών θερμοκρασιών, συνήθως μεταξύ 0 και 7 βαθμών Κελσίου.

Οι απαιτήσεις αυτές διαφέρουν ανάλογα με την ποικιλία:

• Πράσινες ποικιλίες: απαιτούν περίπου 700–800 ώρες ψύχους
• Κίτρινες ποικιλίες: απαιτούν περίπου 400–500 ώρες ψύχους

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, η κλιματική αλλαγή και οι όλο και πιο ήπιοι χειμώνες έχουν ως αποτέλεσμα να μην συμπληρώνονται πάντα οι απαραίτητες ώρες ψύχους.

Παρά το γεγονός ότι η περίοδος λήθαργου δεν ολοκληρώνεται σωστά, η αύξηση της θερμοκρασίας και του φωτός την άνοιξη αναγκάζει το φυτό να ξεκινήσει τη βλαστική του ανάπτυξη. Το αποτέλεσμα είναι συχνά προβλήματα στην άνθηση και στην καρπόδεση.

Η συνέπεια για τους παραγωγούς είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η μη συμπλήρωση των ωρών ψύχους οδηγεί σε ποσοτική αλλά και ποιοτική υποβάθμιση της παραγωγής.

Προσαρμογή των φυτών και καλλιεργητικές παρεμβάσεις

Παρά τη σοβαρότητα του ζητήματος, ο κ. Έξαρχος επισημαίνει ότι η φύση διαθέτει μηχανισμούς προσαρμογής. Τα φυτά μπορούν σταδιακά να εγκλιματιστούν στις νέες συνθήκες και ενδεχομένως στο μέλλον να απαιτούν λιγότερες ώρες ψύχους για να διατηρούν την παραγωγικότητά τους.

Μέχρι τότε, οι παραγωγοί καλούνται να θωρακίσουν τις καλλιέργειές τους μέσω σωστής διαχείρισης των φυτών.

Σημαντικό ρόλο παίζουν:

• η ορθολογική λίπανση και άρδευση,
• η έγκαιρη φυτοπροστασία,
• οι σωστές καλλιεργητικές πρακτικές, όπως κλάδεμα, αραίωμα και χρήση ρίπερ στον κατάλληλο χρόνο.

Οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να ενισχύσουν τη ζωτικότητα των δέντρων και να περιορίσουν τις επιπτώσεις που προκαλεί ένας ατελής λήθαργος.

Ένα διεθνές πρόβλημα για την καλλιέργεια ακτινιδίου

Το φαινόμενο αυτό δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Αντίστοιχα προβλήματα αντιμετωπίζουν και μεγάλες παραγωγικές χώρες ακτινιδίου, όπως η Ιταλία και η Νέα Ζηλανδία, γεγονός που δείχνει ότι η κλιματική αλλαγή επηρεάζει συνολικά την παγκόσμια παραγωγή.

Για τους Έλληνες παραγωγούς, η κατανόηση των νέων αυτών δεδομένων και η προσαρμογή των καλλιεργητικών πρακτικών θα αποτελέσουν βασικό παράγοντα για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής παραγωγής τα επόμενα χρόνια.