Μεταναστευτικά πουλιά: Ανησυχητικά στοιχεία για τους πληθυσμούς και τις απειλές

Η BirdLife International δημοσίευσε τη νέα έκθεση «Η Κατάσταση των Πουλιών στον Κόσμο» (State of the World’s Birds), στο πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής για τους παγκόσμιους μεταναστευτικούς διαδρόμους (Global Flyway Summit), που πραγματοποιήθηκε στο Ναϊρόμπι της Κένυας με τη συνδιοργάνωση της Nature Kenya.

Στο πλαίσιο της Συνόδου, εκπρόσωποι κυβερνήσεων, επιστημονικών και περιβαλλοντικών οργανώσεων, μεταξύ των οποίων και η Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία, εταίρος της BirdLife στην Ελλάδα, καθώς και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, υιοθέτησαν τη «Διακήρυξη του Ναϊρόμπι για τους Μεταναστευτικούς Διαδρόμους», δεσμευόμενοι να ενισχύσουν τη διεθνή συνεργασία για την προστασία των μεταναστευτικών πουλιών και των ενδιαιτημάτων τους.

Η έκθεση δημοσιεύεται κάθε τέσσερα χρόνια, όμως η φετινή είναι η πρώτη που αφιερώνεται αποκλειστικά στα μεταναστευτικά πουλιά και τους μεταναστευτικούς τους διαδρόμους.  Τα ευρήματα είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά: το 45% των μεταναστευτικών ειδών πουλιών αντιμετωπίζει πληθυσμιακή μείωση, ενώ 1 στα 9 είδη (11%) απειλείται με εξαφάνιση. 

Η εξαφάνιση της Λεπτομύτας, που ανακηρύχθηκε επίσημα εξαφανισμένο είδος το 2025,  με τελευταία επιβεβαιωμένη καταγραφή στο Μαρόκο το 1995, αποτελεί την πρώτη γνωστή παγκόσμια εξαφάνιση είδους πουλιού στην ηπειρωτική Ευρασία και Αφρική τους τελευταίους αιώνες. Παράλληλα, άλλα έξι μεταναστευτικά είδη έχουν επιβεβαιωμένα εξαφανιστεί ή θεωρείται πιθανό ότι έχουν χαθεί τα τελευταία 150 χρόνια.

Τα θαλασσοπούλια και τα παρυδάτια πουλιά συγκαταλέγονται στα πλέον απειλούμενα, ενώ οι μειώσεις των πληθυσμών τους συνδέονται με γνωστούς ανθρωπογενείς παράγοντες, όπως η εντατικοποίηση της γεωργίας, η εισαγωγή ξενικών ειδών, η κλιματική αλλαγή, καθώς και το εντατικό κυνήγι και η παγίδευση.

Ταυτόχρονα, η έκθεση δείχνει ότι υπάρχουν λύσεις,  όταν τα μέτρα που αφορούν την διαχείριση γης, την αλιεία και τη γεωργία εφαρμόζονται συντονισμένα σε ολόκληρο τον μεταναστευτικό διαδρόμο και όχι μεμονωμένα σε τοπικό επίπεδο, οι πληθυσμοί των πουλιών ανταποκρίνονται θετικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι διασυνοριακές δράσεις για την προστασία του Ασπροπάρη, στις οποίες συμμετείχε και η Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία,  και οι οποίες κατάφεραν να αναχαιτίσουν τη μείωση του αναπαραγόμενου πληθυσμού του στα Βαλκάνια.

«Τα μεταναστευτικά πουλιά λειτουργούν ως δείκτες και η μείωση των πληθυσμών τους αποκαλύπτει την αυξανόμενη πίεση που ασκείται στα φυσικά οικοσυστήματα από τα οποία εξαρτόμαστε», αναφέρει ο Dr Stuart Butchart, Επικεφαλής Επιστήμονας της BirdLife International και υπεύθυνος της έκθεσης. «Ωστόσο, τα επιστημονικά δεδομένα είναι εξίσου σαφή: τα προγράμματα διατήρησης αποφέρουν αποτελέσματα, με συντονισμένες δράσεις να αποτρέπουν την εξαφάνιση ειδών. Οι λύσεις υπάρχουν· αυτό που απαιτείται τώρα είναι η εφαρμογή τους σε επίπεδο μεταναστευτικών διαδρόμων».

Ένας μεταναστευτικός διάδρομος δεν είναι απλώς μια γραμμή στον χάρτη, αλλά ένα διασυνδεδεμένο δίκτυο κρίσιμων ενδιαιτημάτων αναπαραγωγής, διαχείμασης και ανάπαυσης. Η απώλεια ή η υποβάθμιση ακόμη και ενός κρίκου αυτής της αλυσίδας μπορεί να επηρεάσει τα πουλιά σε ολόκληρο το μεταναστευτικό τους ταξίδι.  

«Η έκθεση είναι κατηγορηματική: τα μεταναστευτικά πουλιά χάνονται με ανησυχητικό ρυθμό. Ωστόσο, η Διακήρυξη του Ναϊρόμπι και οι χρηματοδοτικές ανακοινώσεις αποδεικνύουν ότι, όταν τα επιστημονικά δεδομένα είναι αδιάψευστα και τα επιχειρήματα πειστικά, ο κόσμος αναλαμβάνει δράση. Τώρα προχωράμε στην υλοποίηση σε μεγάλη κλίμακα», δήλωσε ο Martin Harper, Διευθύνων Σύμβουλος της BirdLife International.

«Η Ελλάδα αποτελεί κρίσιμο κρίκο στον Αφρικανο-Ευρασιατικό μεταναστευτικό διάδρομο. Κάθε χρόνο, μεταναστευτικά πουλιά που διασχίζουν ηπείρους εξαρτώνται από τους υγροτόπους, τα νησιά και τις παράκτιες περιοχές της χώρας μας για να ξεκουραστούν και να ανεφοδιαστούν, ώστε να συνεχίσουν το ταξίδι τους. Η προστασία τους δεν γνωρίζει εθνικά σύνορα. Η Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία, αξιοποιώντας δεκαετίες έρευνας και δράσεων διατήρησης, συνεργάζεται με τους εταίρους της BirdLife και άλλους φορείς κατά μήκος του μεταναστευτικού διαδρόμου, ώστε να καταστήσουμε αυτούς τους διαδρόμους ασφαλείς ξανά», δήλωσε η Κωνσταντίνα Ντεμίρη, Διευθύντρια της Ελληνικής ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗΣ Εταιρείας.