Νέα εργαλεία χρηματοδότησης από την ΕΕ για νέους αγρότες

84

Η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που καλείται να αντιμετωπίσει η ευρωπαϊκή γεωργία. Η ανανέωση του παραγωγικού δυναμικού δεν αφορά μόνο την είσοδο νέων ανθρώπων στα χωράφια, αλλά συνδέεται άμεσα με το μέλλον της αγροτικής οικονομίας, τη διατήρηση των τοπικών κοινωνιών και τη βιωσιμότητα της ευρωπαϊκής υπαίθρου.

Παρά τις ενισχύσεις και τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία, η εγκατάσταση νέων παραγωγών εξακολουθεί να συναντά σημαντικά εμπόδια. Το κόστος μιας νέας αγροτικής δραστηριότητας, η εξασφάλιση γης, η πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση και οι διακυμάνσεις του εισοδήματος κάνουν το επάγγελμα του αγρότη λιγότερο ελκυστικό για πολλούς νέους.

Η εικόνα της Eurostat δείχνει το πρόβλημα

Τα στοιχεία για το 2023 είναι χαρακτηριστικά της δημογραφικής πίεσης που δέχεται ο ευρωπαϊκός πρωτογενής τομέας. Μόλις το 10,7% των επικεφαλής των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην ΕΕ ήταν κάτω των 40 ετών, ενώ περίπου 6 στους 10 είχαν ηλικία 55 ετών και άνω.

Συνολικά, περίπου 8,4 εκατομμύρια άνθρωποι απασχολούνταν στη γεωργία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στην Ελλάδα, ο αγροτικός τομέας εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερα σημαντικό αποτύπωμα στην αγορά εργασίας, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 9,5% της συνολικής απασχόλησης.

Η εικόνα αυτή αναδεικνύει την ανάγκη για μια πιο ολοκληρωμένη πολιτική προσέλκυσης νέων ανθρώπων στον πρωτογενή τομέα.

Δισεκατομμύρια ευρώ μέσω της ΚΑΠ

Η Κοινή Αγροτική Πολιτική της περιόδου 2023-2027 έχει προβλέψει τουλάχιστον 8,5 δισ. ευρώ για δράσεις που σχετίζονται με τους νέους γεωργούς και τη γενεακή ανανέωση. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο σχεδιασμός προβλέπει την εγκατάσταση περίπου 377.000 νέων παραγωγών.

Η στήριξη, ωστόσο, δεν περιορίζεται στις άμεσες ενισχύσεις. Εργαλεία όπως το LEADER, οι Ομάδες Τοπικής Δράσης, το Erasmus για Νέους Επιχειρηματίες και τα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης μπορούν να δώσουν τη δυνατότητα στους νέους να αναπτύξουν δραστηριότητες που συνδέονται με την αγροτική οικονομία.

Μεταποίηση, αγροτουρισμός, χειροτεχνία, ψηφιακές υπηρεσίες και συνεργατικά επιχειρηματικά μοντέλα δημιουργούν ένα ευρύτερο πεδίο επαγγελματικών επιλογών πέρα από την αποκλειστική παραγωγή αγροτικών προϊόντων.

Στόχος ο διπλασιασμός των νέων αγροτών έως το 2040

Η ευρωπαϊκή στρατηγική που παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του 2025 θέτει ακόμη πιο φιλόδοξο στόχο: να διπλασιαστεί έως το 2040 το ποσοστό των νέων και νεοεισερχόμενων αγροτών.

Η προσέγγιση στηρίζεται σε πέντε βασικές προτεραιότητες. Πρόκειται για την πρόσβαση στη γη, τη χρηματοδότηση, την απόκτηση των απαραίτητων δεξιοτήτων, τη βελτίωση των συνθηκών ζωής στην ύπαιθρο και την ομαλή μεταβίβαση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων από τη μία γενιά στην επόμενη.

Η λογική είναι ότι η οικονομική ενίσχυση από μόνη της δεν αρκεί. Η δημιουργία ενός βιώσιμου αγροτικού επαγγέλματος προϋποθέτει ένα συνολικό οικοσύστημα υποστήριξης.

Τι προβλέπεται για την ΚΑΠ 2028-2034

Στο πλαίσιο των συζητήσεων για την επόμενη προγραμματική περίοδο, βρίσκεται στο τραπέζι η δημιουργία ενός ειδικού «πακέτου εκκίνησης» για νέους και νεοεισερχόμενους αγρότες.

Οι προτάσεις περιλαμβάνουν ενισχύσεις πρώτης εγκατάστασης που μπορούν να φτάσουν έως τις 300.000 ευρώ, μεγαλύτερα κίνητρα για επενδύσεις, ευνοϊκότερη πρόσβαση σε δανεισμό και ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση που μπορεί να ανέλθει έως το 85%.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τουλάχιστον 6% των αγροτικών δαπανών να κατευθύνεται στη γενεακή ανανέωση. Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει διατυπωθεί ακόμη υψηλότερη πρόταση, με το ποσοστό να φτάνει στο 10%.

Οι τελικές αποφάσεις, πάντως, θα προκύψουν μέσα από τις διαπραγματεύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη.

Η ελληνική εικόνα και το πρόγραμμα Νέων Γεωργών

Στην Ελλάδα, η τελευταία πρόσκληση για την εγκατάσταση νέων γεωργών είχε συνολικό προϋπολογισμό 410 εκατ. ευρώ. Το ύψος της ενίσχυσης διαμορφωνόταν από 30.000 έως 44.000 ευρώ, ανάλογα με την παραγωγική κατεύθυνση και την περιοχή εγκατάστασης.

Η εμπειρία, ωστόσο, δείχνει ότι το αρχικό πριμ αποτελεί μόνο ένα μέρος της λύσης. Ένας νέος παραγωγός χρειάζεται πρόσβαση σε κεφάλαια και μετά την εγκατάστασή του, αλλά και συνεχή τεχνική και επιστημονική υποστήριξη.

Από το χωράφι στην επιχειρηματικότητα

Το μέλλον της νέας γενιάς αγροτών δεν συνδέεται αποκλειστικά με την παραγωγή στο χωράφι. Η προστιθέμενη αξία μπορεί να δημιουργηθεί μέσα από τη σύνδεση της πρωτογενούς παραγωγής με τη μεταποίηση, την πιστοποίηση, την τυποποίηση, την εμπορία και τον αγροτουρισμό.

Ένα τέτοιο μοντέλο μπορεί να προσφέρει περισσότερες από μία πηγές εισοδήματος και να μειώσει την εξάρτηση από μία συγκεκριμένη καλλιέργεια ή αποκλειστικά από τις κοινοτικές ενισχύσεις.

Παράλληλα, η αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών, σύγχρονου εξοπλισμού και νέων μεθόδων παραγωγής μπορεί να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα των εκμεταλλεύσεων και να κάνει το αγροτικό επάγγελμα πιο ελκυστικό για τους νέους.

Δεν αρκεί μόνο η οικονομική ενίσχυση

Το μεγάλο ζητούμενο είναι πλέον η δημιουργία ενός σταθερού πλαισίου που θα επιτρέπει στον νέο αγρότη να ξεκινά, αλλά και να παραμένει στην ύπαιθρο.

Έγκαιρες πληρωμές, πρόσβαση σε χαμηλού κόστους χρηματοδότηση, γεωργική εκπαίδευση, συμβουλευτικές υπηρεσίες, ισχυρότεροι συνεταιρισμοί και επαρκείς υποδομές αποτελούν βασικές προϋποθέσεις.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι υποδομές άρδευσης, η πρόσβαση σε σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία, ο εξοπλισμός και κυρίως τα οργανωμένα δίκτυα διάθεσης των προϊόντων.

Η ύπαιθρος χρειάζεται μια νέα αναπτυξιακή πρόταση

Η γενεακή ανανέωση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ένα ακόμη πρόγραμμα επιδότησης. Απαιτεί συντονισμό μεταξύ ΚΑΠ, LEADER, Περιφερειών, συνεταιρισμών, εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και χρηματοπιστωτικού τομέα, ώστε ο νέος παραγωγός να έχει στήριξη σε όλα τα στάδια της επαγγελματικής του πορείας.

Το ζητούμενο, τελικά, είναι να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε η ύπαιθρος να μην αποτελεί έναν προσωρινό σταθμό πριν από την αναζήτηση εργασίας στα αστικά κέντρα, αλλά έναν τόπο όπου οι νέοι μπορούν να χτίσουν μια βιώσιμη επαγγελματική και κοινωνική ζωή.

Η χρηματοδότηση μπορεί να ανοίξει την πόρτα. Η πραγματική πρόκληση είναι να δημιουργηθεί ένα αγροτικό περιβάλλον που θα δίνει στους νέους λόγο να μείνουν και να επενδύσουν στο μέλλον της υπαίθρου.