Νέα ΚΑΠ 2028-2034: Όλες οι αλλαγές στις επιδοτήσεις και τι σημαίνουν για την Ελλάδα

417

Η αντίστροφη μέτρηση για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) έχει ξεκινήσει στις Βρυξέλλες, όπου Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας και Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καλούνται να συμφωνήσουν σε μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων δεκαετιών. Το διακύβευμα δεν αφορά μόνο το ύψος των επιδοτήσεων που θα λάβουν οι Ευρωπαίοι αγρότες μετά το 2027, αλλά και το αν η ΚΑΠ θα παραμείνει μία πραγματικά κοινή ευρωπαϊκή πολιτική ή θα εξελιχθεί σε ένα πιο αποκεντρωμένο σύστημα, όπου κάθε κράτος-μέλος θα διαμορφώνει τη δική του στρατηγική.

Η μεγαλύτερη αναθεώρηση της ΚΑΠ των τελευταίων δεκαετιών

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη παρουσιάσει το βασικό περίγραμμα της νέας μεταρρύθμισης, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις τόσο από τις αγροτικές οργανώσεις όσο και από περιβαλλοντικούς φορείς. Το βασικό ερώτημα που κυριαρχεί στις διαπραγματεύσεις είναι αν η ΚΑΠ θα διατηρήσει τον ενιαίο ευρωπαϊκό χαρακτήρα της ή αν οι εθνικές κυβερνήσεις θα αποκτήσουν μεγαλύτερη ευχέρεια στη διαχείριση των κοινοτικών πόρων.

Οι αποφάσεις που θα ληφθούν δεν θα επηρεάσουν μόνο τις αγροτικές ενισχύσεις, αλλά συνολικά το μοντέλο ανάπτυξης της ευρωπαϊκής γεωργίας για τα επόμενα χρόνια.

Από τους δύο πυλώνες σε ένα νέο μοντέλο χρηματοδότησης

Μέχρι σήμερα η Κοινή Αγροτική Πολιτική βασιζόταν σε δύο βασικούς πυλώνες: τις άμεσες ενισχύσεις προς τους παραγωγούς και τα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης.

Η νέα πρόταση προβλέπει ότι μεγάλο μέρος της ΚΑΠ θα ενσωματωθεί σε ένα ευρύτερο πλαίσιο Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης, συνολικού ύψους 865 δισ. ευρώ. Μέσα από αυτά τα σχέδια, κάθε κράτος-μέλος θα αποκτήσει μεγαλύτερο βαθμό ευελιξίας στη διαχείριση σημαντικού μέρους των κοινοτικών κονδυλίων.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η νέα αρχιτεκτονική θα περιορίσει τη γραφειοκρατία, θα απλοποιήσει τις διαδικασίες και θα επιτρέψει καλύτερη προσαρμογή των πολιτικών στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε χώρας.

Τα 14,6 δισ. ευρώ για την Ελλάδα

Για τη νέα προγραμματική περίοδο, η Ελλάδα αναμένεται να λάβει περίπου 14,6 δισ. ευρώ από τα ευρωπαϊκά αγροτικά κονδύλια, ποσό μειωμένο κατά περίπου 5 δισ. ευρώ σε σχέση με την τρέχουσα προγραμματική περίοδο.

Παρά τη μείωση, οι άμεσες ενισχύσεις φαίνεται πως διατηρούνται ως ξεχωριστή και προστατευμένη κατηγορία χρηματοδότησης, γεγονός ιδιαίτερα σημαντικό για τις ελληνικές εκμεταλλεύσεις, καθώς αποτελούν βασικό στήριγμα του αγροτικού εισοδήματος.

Αντίθετα, σημαντικό μέρος των πόρων που αφορούν την αγροτική ανάπτυξη, τις επενδύσεις, τις περιβαλλοντικές δράσεις και τα εγγειοβελτιωτικά έργα θα ενταχθεί στο νέο ευρύτερο χρηματοδοτικό πλαίσιο.

Γιατί προκαλεί αντιδράσεις η νέα πρόταση

Παρά τα επιχειρήματα της Επιτροπής περί μεγαλύτερης ευελιξίας, αρκετές χώρες, αγροτικές οργανώσεις και ευρωβουλευτές εκφράζουν έντονες επιφυλάξεις.

Οι επικριτές θεωρούν ότι η ενσωμάτωση της ΚΑΠ σε ένα ευρύτερο χρηματοδοτικό πλαίσιο ενδέχεται να αποδυναμώσει τον κοινό χαρακτήρα της πολιτικής, να περιορίσει τη διαφάνεια στην κατανομή των πόρων και να αυξήσει τις ανισότητες μεταξύ των κρατών-μελών.

Το βασικό επιχείρημά τους είναι ότι η ΚΑΠ κινδυνεύει να μετατραπεί σταδιακά από κοινή ευρωπαϊκή πολιτική σε ένα σύνολο εθνικών πολιτικών με διαφορετικές προτεραιότητες.

Η δύσκολη μάχη για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό

Πριν ακόμη ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις για τη νέα ΚΑΠ, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί καλούνται να συμφωνήσουν στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο ύψους περίπου 2 τρισ. ευρώ.

Οι συζητήσεις αποδεικνύονται ιδιαίτερα δύσκολες, καθώς τα κράτη-μέλη έχουν διαφορετικές προτεραιότητες για την κατανομή των κοινοτικών πόρων.

Η αδυναμία επίτευξης συμφωνίας στη Σύνοδο Κορυφής του Ιουνίου επιβεβαίωσε ότι οι διαπραγματεύσεις θα είναι μακρές και ιδιαίτερα απαιτητικές.

Τα ανοιχτά μέτωπα των διαπραγματεύσεων

Πέρα από το ύψος του προϋπολογισμού, αρκετά ακόμη ζητήματα παραμένουν ανοικτά.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο νέος ορισμός του «ενεργού αγρότη», η συνέχιση ή όχι των ενισχύσεων προς συνταξιούχους παραγωγούς, η μεγαλύτερη στήριξη των νέων αγροτών, καθώς και η ανακατανομή των ενισχύσεων προς μικρότερες γεωργικές εκμεταλλεύσεις.

Μέχρι στιγμής, πάντως, φαίνεται να διαμορφώνεται πολιτική συναίνεση υπέρ της διατήρησης των άμεσων ενισχύσεων ως αυτόνομης κατηγορίας χρηματοδότησης.

Οι περιβαλλοντικές δεσμεύσεις αλλάζουν

Ένα ακόμη σημείο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης αφορά τους περιβαλλοντικούς στόχους της νέας ΚΑΠ.

Σε αντίθεση με την προηγούμενη μεταρρύθμιση, όταν η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία διαμόρφωνε σε μεγάλο βαθμό τις αγροτικές πολιτικές, σήμερα το πολιτικό κλίμα στις Βρυξέλλες έχει διαφοροποιηθεί σημαντικά.

Πλέον δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας και στη μείωση των διοικητικών βαρών, χωρίς όμως να εγκαταλείπονται πλήρως οι στόχοι για την προστασία του περιβάλλοντος.

Οι τρεις στόχοι της Ελλάδας

Η Ελλάδα προσέρχεται στις διαπραγματεύσεις έχοντας διαμορφώσει συγκεκριμένη στρατηγική.

Βασική επιδίωξη αποτελεί η εξασφάλιση επαρκών πόρων από όλα τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία της νέας περιόδου, η διατήρηση της ισχυρής χρηματοδότησης για τους παραδοσιακούς πυλώνες της ΚΑΠ και της Πολιτικής Συνοχής, καθώς και η δίκαιη κατανομή των δημοσιονομικών βαρών μεταξύ των κρατών-μελών.

Οι ελληνικές θέσεις εστιάζουν ιδιαίτερα στην προστασία του αγροτικού εισοδήματος και στη διατήρηση επαρκών πόρων για επενδύσεις, νέους αγρότες και έργα ανάπτυξης της υπαίθρου.

Οι επόμενοι μήνες θα είναι καθοριστικοί

Το δεύτερο εξάμηνο του έτους αναμένεται να αποτελέσει την πιο κρίσιμη φάση των διαπραγματεύσεων, καθώς θα ξεκινήσουν οι ουσιαστικές πολιτικές συζητήσεις μεταξύ Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και κρατών-μελών.

Το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας θα καθορίσει όχι μόνο το ύψος των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων, αλλά και το παραγωγικό μοντέλο που θα ακολουθήσει η ευρωπαϊκή γεωργία την επόμενη δεκαετία.

Το χρονοδιάγραμμα, πάντως, είναι ήδη πιεστικό. Η προηγούμενη μεταρρύθμιση της ΚΑΠ χρειάστηκε σχεδόν πέντε χρόνια για να ολοκληρωθεί, γεγονός που δείχνει ότι και η νέα διαπραγμάτευση αναμένεται να είναι μακρά και σύνθετη.