Νέες και παραδοσιακές πρακτικές διαχείρισης της καλλιέργειας σε σχέση με την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των ζιζανίων (βίντεο)

Η ανθεκτικότητα στα ζιζανιοκτόνα, η κλιματική μεταβλητότητα και οι αυστηρότεροι περιβαλλοντικοί κανονισμοί επιβάλλουν την μετατόπιση διαχείρισης των ζιζανίων από μια μονοδιάστατη πρακτική σε διαφοροποιημένα, βασισμένα στη γνώση και τεχνολογίες αιχμής, ολοκληρωμένα διαχειριστικά συστήματα καταπολέμησης ζιζανίων (ΟΔZ). Παράλληλα, η εφαρμογή αποτελεσματικών παραδοσιακών πρακτικών ελέγχου των ζιζανίων δύναται να ενσωματωθεί σε πρωτοποριακές μεθόδους, οι οποίες ποσοτικοποιούν συνέργειες μεταξύ των διάφορων παραμέτρων της ΟΔΖ, αξιολογούν οικονομικά και οικολογικά αποτελέσματα και μετατρέπουν τις καινοτομίες σε εργαλεία λήψης αποφάσεων στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Στην παρούσα εργασία θα παρουσιάσουμε μεθόδους ΟΔΖ οι οποίες έχουν δοκιμαστεί στον αγρό με θετικά αποτελέσματα.

Πιο συγκεκριμένα, η αυτοφυή ζιζανιοχλωρίδα διερευνήθηκε σε ένα σύστημα τριετούς αμειψισποράς που συμπεριελάμβανε αραβόσιτο (ως μονοκαλλιέργεια) ακολουθούμενη από σόγια και βαμβάκι (σύστημα αμειψισποράς), σε συνδυασμό με διάφορα ζιζανιοκτόνα συμπεριλαμβανομένων και αυτών αναστολής της 4 υδροξυφαινυλοπυρουβική διοξυγενάση (HPPD). Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το σύστημα αμειψισποράς καλαμπόκι-σόγια-βαμβάκι σε συνδυασμό από τα αντίστοιχα HPPD ζιζανιοκτόνα μείωσε αποτελεσματικά τον πληθυσμό της ζιζανιοχλωρίδας συμπεριλαμβανομένων των πλατύφυλλων Amaranthus palmeri, Sida spinosa, Ipomoea spp., και των αγροστωδών ζιζανίωνUrochloa platyfylla, Digitaria samguinallis, Echinochloa cruss-galli και Sorghum halepense από 57.5 έως και 88.3% για τα πλατύφυλλα και 28.7- 76.3% για τα αγρωστώδη. Αντίθετα στη μονοκαλλιέργεια αραβοσίτου, ανεξάρτητα από την εφαρμογή ζιζανιοκτόνων, ο πληθυσμός των ζιζανίων, ιδιαίτερα του A. palmeri και S. Spinosa, αυξήθηκε κατά 73.5 και 74.1 % αντίστοιχα. Παρόμοια τάση καταγράφηκε και στις μετρήσεις της εδαφικής τράπεζας σπόρων.

Οι καλλιέργειες εδαφοκάλυψης αποκτούν ολοένα περισσότερο ενδιαφέρον ως μια αποτελεσματική τακτική ελέγχου των ζιζανίων και συνεπώς την συμμετοχή τους σε συστήματα ΟΔΖ. Σε ένα διετές πείραμα αγρού εκτιμήθηκε η επίδραση της καλλιέργειας εδαφοκάλυψης τριφυλλιού για τον υπολογισμό της κρίσιμης περιόδου καταπολέμησης των ζιζανίων (ΚΠΚΖ) στο καλαμπόκι με κύριους παράγοντες την συμβατική κατεργασία του εδάφους (ΣΚΕ+ΤΡΙΦ), μειωμένη κατεργασία εδάφους (ΜΚΕ) μετά από χειμερινή αγρανάπαυση (ΜΚΕ + ΑΓΡ) και ΜΚΕ μετά από την απομάκρυνση της εδαφοκάλυψης με Trifolium incarnatum (ΜΚΕ + ΤΡΙΦ). Τα αποτελέσματα κατέγραψαν ότι η ΚΠΚΖ στις μεταχειρίσεις που περιλάμβαναν ΣΚΕ+ΑΓΡ, ΜΚΕ+ΑΓΡ και ΜΚΕ+ΤΡΙΦ ήταν 2.8, 3.5 και 4.9 εβδομάδες (μετά τη σπορά) αντίστοιχα την πρώτη χρονιά και 3.8, 5.1 και 5.7 εβδομάδες για τη δεύτερη χρονιά αντίστοιχα.

Ωστόσο, κατά το μεγαλύτερο μέρος της καλλιεργητικής περιόδου, η παραγωγή βιομάζας ζιζανίων ήταν μικρότερη υπό συνθήκες ΣΚΕ+ΤΡΙΦ σε σύγκριση με τις υπόλοιπες μεταχειρίσεις. Σε άλλο πείραμα αγρού η χρήση της Secale cereale ως καλλιέργειας εδαφοκάλυψης σε καλλιέργεια βαμβακιού για το προσδιορισμό της ΚΠΚΖ, καταγράφηκε διπλάσια μείωση στον πληθυσμό των ζιζανίων υπό συνθήκες εδαφοκάλυψης 2 με 7 εβδομάδες μετά την σπορά. Επιπλέον, φιλικές προς το περιβάλλον μέθοδοι για τη διαχείριση των ζιζανίων όπως η επίδραση του μαλλιού προβάτου ως μέσο εδαφοκάλυψης για την καταπόνηση των ζιζανίων αποτελεί μια εναλλακτική λύση σε οπωρώνες βιολογικής καλλιέργειας, συμπεριλαμβανομένου του αβοκάντο όπως καταγράφηκε σε πειράματα που διεξάγονται στο τμήμα Γεωπονίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Σημαντικός παράγοντας είναι ο χρόνος τερματισμού της καλλιέργειας εδαφοκάλυψης. Ο πρόωρος χρόνος τερματισμού της S. cereale σε καλλιέργεια ψυχανθών (Phaseolus spp., Glycine max ως edamame) κατέδειξε ότι ο πρόωρος τερματισμός της S. cereale (4 εβδομάδες πριν της εγκατάστασης της καλλιέργειας ψυχανθών) μείωσε την βιομάζα των ζιζανίων κατά μέσο όρο 66% ενώ δεν επηρέασε την απόδοση της καλλιέργειας. Επιπλέον, η εφαρμογή προφυτρωτικών ζιζανιοκτόνων ιδιαίτερα όταν ακολουθείται από ξεβοτάνισμα, μείωσε την πυκνότητα και τη βιομάζα των ζιζανίων και βελτίωσε την απόδοση της καλλιέργειας.

Η ποσοτικοποίηση της παραγωγής σπόρων των ζιζανίων ως στοιχείο αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των ζιζανιοκτόνων είναι σημαντική διότι η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των ζιζανιοκτόνων με καταγραφές στο πεδίο λαμβάνοντας υπόψη μόνο την πυκνότητα των ζιζανίων και τη βιομάζα τους, δεν αποτελούν επαρκείς δείκτες. Προσδιορίζοντας π.χ. το όριο «βιομάζας αποφυγής γονιμότητας», δηλαδή, τη μέγιστη επιτρεπόμενη βιομάζα ζιζανίων για εφαρμογή των ζιζανιοκτόνων προκειμένου να αποτραπεί η παραγωγή και η διασπορά των σπόρων των ζιζανίων, θα μας επέτρεπε να βελτιώσουμε τις διαδικασίες αξιολόγησης των ζιζανιοκτόνων διατηρώντας έτσι την αποτελεσματικότητα τους, ιδιαίτερα όταν απαιτείται επειγόντως δράση για τη μείωση της ανάπτυξης ανθεκτικότητας των ζιζανίων στα ζιζανιοκτόνα.
Οι φυσικές ενώσεις αναδύονται ως μια πολλά υποσχόμενη πηγή για νέους τρόπους δράσης, λόγω της δομικής ποικιλομορφίας τους η οποία διαφέρει από τα συνθετικά μόρια ζιζανιοκτόνων που παράγονται μέσω συμβατικής οργανικής σύνθεσης. Η φυτοτοξική δράση των αρωματικών φυτών (ΑΦ) π.χ. οφείλεται κυρίως σε δευτερογενείς μεταβολίτες οι οποίοι κυρίως εντοπίζονται στο αιθέριο έλαιο το οποίο λαμβάνεται κατά την διαδικασία της απόσταξης τους. Ωστόσο, τα υγρά υπολείμματα από αυτή την διαδικασία περιέχουν επίσης οργανικές ουσίες, οξέα και ταννίνες τα οποία έχουν ηπιότερη αλλά παρατεταμένη ανασταλτική δράση στην βλάστηση και ανάπτυξη των ζιζανίων. Αποτελέσματα που προέκυψαν από δοκιμές διαφορετικών συγκεντρώσεων των υγρών υπολειμμάτων της απόσταξης των Origanum vulgare and Thymus vulgaris σε αντιπροσωπευτικά είδη ζιζανίων (Amaranthus retroflexus, Convolvulus arvensis and, Abutilon theophrasti) επιβεβαίωσαν ότι η εφαρμογή υψηλών συγκεντρώσεων υπολειμμάτων επηρεάζει την βλάστηση και ανάπτυξη των παραπάνω ζιζανίων έως και 40% ανάλογα με το είδος του ΑΦ και του ζιζανίου που εξετάζεται.

Συμπερασματικά, η έρευνα που εν συντομία που αναφέρθηκε στην παρούσα εργασία υποδεικνύει τη δυνατότητα εναλλακτικών μακροπρόθεσμων, οικονομικών και φιλικών προς το περιβάλλον πρακτικών διαχείρισης ζιζανίων.

Ν.Ε. ΚΟΡΡEΣ, Π.Ν. ΛΙOΝΤΟΥ και Α. ΝΤEΜΣΙΑ
Εργαστήριο Παραγωγικής Γεωργίας και Φυτοϋγείας, Τμήμα Γεωπονίας,
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Άρτα, 47100,
Email: nkorres@uoi.gr