Νέες προσεγγίσεις στην αντιμετώπιση του Halyomorpha halys (βίντεο)

Η καφέ ασιατική βρωμούσα, Halyomorpha halys (Stål) (Hemiptera: Pentatomidae), είναι ένα εξαιρετικά πολυφάγο και χωροκατακτητικό έντομο με καταγωγή από την Ανατολική Ασία. Τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε σοβαρό εχθρό της πρωτογενούς παραγωγής στην Ευρώπη. Στην Ελλάδα έχει παρατηρηθεί να προκαλεί σημαντικές ζημιές, κυρίως σε καλλιέργειες υψηλής οικονομικής αξίας όπως η ακτινιδιά, η ροδακινιά, η μηλιά κ.ά. Μέχρι σήμερα, η αντιμετώπιση της καφέ ασιατικής βρωμούσας βασίζεται κυρίως σε συμβατικές χημικές μεθόδους, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν εγκεκριμένα εκλεκτικά σκευάσματα για τον συγκεκριμένο εχθρό. Για το λόγο αυτό, η αποτελεσματική διαχείριση της καφέ ασιατικής βρωμούσας απαιτεί τη μετάβαση από τις συμβατικές επεμβάσεις σε ένα σύστημα ολοκληρωμένης αντιμετώπισης.

Η στρατηγική αυτή βασίζεται στην ακριβή παρακολούθηση του πληθυσμού, την αξιοποίηση βιολογικών παραγόντων και την εφαρμογή καινοτόμων μεθόδων, όπως το attract- and-kill. Η βάση κάθε προγράμματος ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας παραμένει η αξιόπιστη παρακολούθηση του πληθυσμού (population monitoring). Πρόσφατα πειραματικά δεδομένα (2023-2025) από οπωρώνες της Κεντρικής Μακεδονίας και Θεσσαλίας ανέδειξαν τη σημασία της επιλογής του κατάλληλου τύπου παγίδας για την αποτύπωση της εποχικής ανάπτυξης του εντόμου. Οι παγίδες τύπου ρουκέτας (rocket traps), εφοδιασμένες με τη φερομόνη συνάθροισης και τη συνεργιστική ουσία MDT, αποδείχθηκαν αποτελεσματικότερες στη σύλληψη ενήλικων ατόμων, προσφέροντας σαφή εικόνα για τις δύο αλληλοεπικαλυπτόμενες γενεές και τις περιόδους έξαρσης του πληθυσμού.

Παράλληλα, οι επιδαπέδιες παγίδες τύπου πυραμίδας (pyramid traps) και οι ηλεκτρονικές παγίδες Shindo παρείχαν κρίσιμα δεδομένα για την παρουσία των ανήλικων σταδίων, ιδιαίτερα των προνυμφών 2ης ηλικίας, επιτρέποντας την έγκαιρη εκτίμηση της αναπαραγωγικής εγκατάστασης του εχθρού εντός της καλλιέργειας. Ωστόσο, η χρήση εντομοπαγίδων δεν περιορίζεται μόνο στην παρακολούθηση του πληθυσμού του H. halys. Οι παγίδες τύπου Totem μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την άμεση μείωση του πληθυσμού σε ανεκτά επίπεδα, με την ορθολογική αντιμετώπιση του διαχειμάζοντος πληθυσμού του εντόμου έτσι ώστε να αποφευχθεί η εγκατάσταση των ενηλίκων την επόμενη καλλιεργητική χρονιά.

Οι νέες προσεγγίσεις αντιμετώπισης της καφέ ασιατικής βρωμούσας εστιάζουν στην ευπαθέστερη προνυμφική ηλικία (L2), όπως έχει προσδιοριστεί με εργαστηριακά πειράματα αποτελεσματικότητας χημικών και βιολογικών σκευασμάτων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται ακόμη σε βιολογικές μεθόδους, με την εξαπόλυση φυσικών εχθρών και την αξιοποίηση μικροβιακών παραγόντων και βιοφυτοπροστατευτικών προϊόντων. Πρόσφατα συλλέχθηκε και ταυτοποιήθηκε το ωοπαρασιτοειδές Trissolcus japonicus (Ashmead) (Hymenoptera: Scelionidae) από ωομάζες του H. halys, το οποίο αποτελεί σημαντικό αποτελεσματικό φυσικό εχθρό του είδους με ικανοποιητικά ποσοστά επιτυχούς παρασιτισμού στις Ευρωπαϊκές χώρες όπου πραγματοποιούνται τακτικές εξαπολύσεις του.

Συμπληρωματικά, η εφαρμογή εντομοπαθογόνων μυκήτων, όπως τα στελέχη των Beauveria bassiana και Metarhizium anisopliae, ανοίγει νέες προοπτικές, καθώς έχει διαπιστωθεί ότι μπορούν να προκαλέσουν υψηλά ποσοστά θνησιμότητας τόσο στα αυγά όσο και στα ανήλικα στάδια (L2 και L 4), δρώντας ως ένα φιλικό προς το περιβάλλον βιολογικό εντομοκτόνο, ενώ ικανοποιητικά αποτελέσματα έδειξε στις ίδιες προνυμφικές ηλικίες και ο ψεκασμός με αιθέριο έλαιο πεύκου (15% SC).

Τέλος, μία ακόμα πολλά υποσχόμενη μέθοδος αποτελεσματικής αντιμετώπισης είναι η μέθοδος προσέλκυσης και θανάτωσης, αφενός με τη χρήση διχτυών εμποτισμένων με εντομοκτόνο (Long-Lasting Insecticide Nets, LLINs) και αφετέρου με την εφαρμογή νέου μορφοτυποποιημένου προσελκυστικού. Η πρώτη προσέγγιση συνδυάζει την ισχυρή ελκυστικότητα της φερομόνης συνάθροισης του είδους με την υπολειμματική διάρκεια των εμποτισμένων διχτυών, τα οποία τοποθετούνται συνήθως στην περίμετρο του οπωρώνα, ή δειγματοληπτικά γύρω από τον κορμό του δένδρου. Το έντομο προσελκύεται από τη φερομόνη, έρχεται σε επαφή με το δίχτυ και θανατώνεται, περιορίζοντας δραστικά την είσοδο του πληθυσμού στην κύρια καλλιέργεια. Ομοίως, η παχύρευστη μήτρα βιοπολυμερούς που περιέχει μίγμα φερομόνης, καϊρομόνης (MDT) και εντομοκτόνου βάρους περίπου 1g τοποθετείται δειγματοληπτικά σε βραχίονες του δένδρου και δρα ως προσελκυστικό και θανατηφόρο παράγοντα. Η μέθοδος αυτή μειώνει σημαντικά την ανάγκη για συμβατικούς ψεκασμούς, προστατεύοντας τους ωφέλιμους οργανισμούς και ελαχιστοποιώντας τα υπολείμματα στους καρπούς.

Σ.Σ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ¹*, Ε.Ι. ΚΟΥΤΣΟΓΕΩΡΓΙΟΥ¹ και Ε.Ι. ΝΑΒΡΟΖΙΔΗΣ²

¹Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων,

Ελληνικός Γεωργικός Οργανισμός «Δήμητρα», 57001 Θέρμη

²Τμήμα Γεωπονίας, Σχολή Γεωτεχνικών Επιστημών, Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδος, 57400 Σίνδος

*email: sandreadis@elgo.gr