Νέο Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα – Νέοι κανόνες για την παραγωγική ανάπτυξη

85

Η Ελλάδα αποκτά ένα νέο, σύγχρονο πλαίσιο για τη χωροθέτηση και ανάπτυξη της βιομηχανίας και της εφοδιαστικής αλυσίδας. Με Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) των Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Ανάπτυξης θεσμοθετείται το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα (ΕΧΠ-Β), αντικαθιστώντας το πλαίσιο του 2009 και επιχειρώντας να δημιουργήσει μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου και προβλεψιμότητα για επενδύσεις και παραγωγικές δραστηριότητες.

Από το μοντέλο της διάσπαρτης ανάπτυξης στην οργανωμένη χωροθέτηση

Κεντρικός στόχος του νέου πλαισίου είναι η σταδιακή μετάβαση από τη διάσπαρτη και ακανόνιστη ανάπτυξη σε πιο οργανωμένες μορφές χωροθέτησης.

Προτεραιότητα δίνεται στα Επιχειρηματικά Πάρκα και στους οργανωμένους υποδοχείς, αλλά και σε περιοχές όπου η βιομηχανική δραστηριότητα επιτρέπεται από τις θεσμοθετημένες χρήσεις γης.

Παράλληλα, προβλέπονται αυστηρότερες και σαφέστερες προϋποθέσεις για τη χωρική και περιβαλλοντική συμβατότητα των παραγωγικών δραστηριοτήτων.

Βιομηχανία και εφοδιαστική ως ένα ενιαίο παραγωγικό σύστημα

Για πρώτη φορά ο σχεδιασμός δεν επικεντρώνεται αποκλειστικά στη χωροθέτηση βιομηχανικών μονάδων, αλλά αντιμετωπίζει συνολικά την παραγωγή, αποθήκευση και διακίνηση προϊόντων.

Η προσέγγιση αυτή στοχεύει στην ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού, της εξωστρέφειας και της ανθεκτικότητας της ελληνικής παραγωγής.

Στο επίκεντρο οι κρίσιμες πρώτες ύλες

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις επενδύσεις που συνδέονται με κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες.

Το νέο ΕΧΠ-Β υποστηρίζει χωρικά βιομηχανικές εγκαταστάσεις, αλυσίδες αξίας και επενδύσεις που σχετίζονται με τις πρώτες αυτές ύλες, σε ευθυγράμμιση με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1252.

Στόχος είναι η ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και της στρατηγικής αυτονομίας της χώρας.

Παραγωγική ανθεκτικότητα και στρατηγικές επενδύσεις

Σε ένα διεθνές περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από γεωπολιτικές και οικονομικές αναταράξεις, το νέο χωροταξικό πλαίσιο δίνει έμφαση στην παραγωγική ανθεκτικότητα.

Στηρίζει στρατηγικές βιομηχανικές επενδύσεις και έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, τα οποία μπορούν να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα και την παραγωγική βάση της ελληνικής οικονομίας.

Νέα πολιτική για τα Επιχειρηματικά Πάρκα

Η οργανωμένη ανάπτυξη αποτελεί βασικό πυλώνα του νέου σχεδιασμού. Τα συναρμόδια υπουργεία προωθούν παράλληλα παρεμβάσεις για την αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου των Επιχειρηματικών Πάρκων.

Στόχος είναι η απλοποίηση των διαδικασιών έγκρισης, η διαφανής διοίκηση, η επιτάχυνση των απαιτούμενων εγκρίσεων και η ταχύτερη υλοποίηση νέων αλλά και η αναβάθμιση υφιστάμενων Πάρκων.

Έμφαση στην αναβάθμιση των υφιστάμενων βιομηχανικών πόλων

Το νέο ΕΧΠ-Β δεν περιορίζεται στη δημιουργία νέων παραγωγικών υποδομών. Δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην αξιοποίηση και αναβάθμιση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων.

Παράλληλα, λαμβάνει υπόψη και την ύπαρξη του εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού που απαιτείται για τη λειτουργία των παραγωγικών μονάδων.

Βιομηχανική ανάπτυξη με περιβαλλοντικό αποτύπωμα υπό έλεγχο

Η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί βασικό στοιχείο του νέου σχεδιασμού.

Το πλαίσιο προωθεί τη βιομηχανική συμβίωση, την αποδοτική χρήση των πόρων και την κυκλική οικονομία, ενώ ενσωματώνει κατευθύνσεις για την κλιματική ανθεκτικότητα και τον πράσινο μετασχηματισμό της παραγωγής.

Τι αλλάζει σε Αττική και Θεσσαλονίκη

Ιδιαίτερη μέριμνα προβλέπεται για τις μητροπολιτικές περιοχές της Αττικής και της Θεσσαλονίκης.

Η νέα κατεύθυνση αποτρέπει τη διάσπαρτη χωροθέτηση νέων βιομηχανικών μονάδων και προωθεί την εγκατάσταση δραστηριοτήτων σε οργανωμένους υποδοχείς, την αναβάθμιση των υφιστάμενων υποδοχέων και την περιβαλλοντική εξυγίανση των Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων.

Παράλληλα, δίνεται χώρος για δραστηριότητες υψηλής τεχνολογίας.

Ειδική αντιμετώπιση για τα νησιά

Για τον νησιωτικό χώρο, το ΕΧΠ-Β λαμβάνει υπόψη την ιδιαίτερη περιβαλλοντική και χωρική ευαισθησία των νησιών.

Προτεραιότητα δίνεται στην αξιοποίηση τοπικών πρώτων υλών, στις συνέργειες με την αγροτική και τουριστική δραστηριότητα και στην κάλυψη βασικών παραγωγικών και εφοδιαστικών αναγκών, χωρίς να δημιουργούνται ασύμβατες χρήσεις.

Τι κερδίζει η ελληνική παραγωγή

Το νέο ΕΧΠ-Β φιλοδοξεί να δημιουργήσει:

• μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου για τη βιομηχανία,
• ενιαίο σχεδιασμό για βιομηχανία και εφοδιαστική,
• καλύτερες προϋποθέσεις για στρατηγικές επενδύσεις,
• οργανωμένη ανάπτυξη αντί της διάσπαρτης εγκατάστασης,
• αναβάθμιση υφιστάμενων βιομηχανικών πόλων,
• στήριξη της περιφερειακής παραγωγής,
• ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας και της κλιματικής ανθεκτικότητας,
• προώθηση τεχνολογικών επενδύσεων και
• σαφέστερους κανόνες για επιχειρήσεις, πολίτες και τοπικές κοινωνίες.

Ένα νέο πλαίσιο για τη βιομηχανία της επόμενης ημέρας

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο έρχεται να αντικαταστήσει έναν σχεδιασμό που είχε εγκριθεί το 2009, σε μια διαφορετική οικονομική και παραγωγική πραγματικότητα.

Το στοίχημα πλέον είναι η εφαρμογή του στην πράξη: περισσότερη οργάνωση, ταχύτερες διαδικασίες, ισχυρότερες παραγωγικές υποδομές και προστασία του περιβάλλοντος. Με αυτόν τον τρόπο, το ΕΧΠ-Β επιχειρεί να διαμορφώσει ένα πιο προβλέψιμο και σύγχρονο πλαίσιο για τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα σε ολόκληρη τη χώρα.

13 Ερωταπαντήσεις  το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα

1. Τι θεσμοθετείται με το νέο ΕΧΠ-Β;

Με Κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, και Ανάπτυξης, Τάκη Θεοδωρικάκου, θεσμοθετείται το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα. Την απόφαση συνυπογράφουν η Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Μαριλένα Σούκουλη, και ο Υφυπουργός Ανάπτυξης, Λάζαρος Τσαβδαρίδης.

Η χώρα αποκτά ένα σύγχρονο χωρικό σχέδιο παραγωγικής ανάπτυξης: ένα ενιαίο και προβλέψιμο πλαίσιο για το πού και με ποιους κανόνες αναπτύσσονται η βιομηχανία και η εφοδιαστική αλυσίδα. Μαζί με τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια για τον Τουρισμό και τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας που ισχύουν ήδη, για πρώτη φορά η Ελλάδα έχει ένα συνεκτικό, ολιστικό μοντέλο χωρικού σχεδιασμού.

2. Γιατί ήταν αναγκαίο ένα νέο Πλαίσιο τώρα;

Το προηγούμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία εγκρίθηκε το 2009, σε μια εντελώς διαφορετική διεθνή, οικονομική και παραγωγική συγκυρία. Σήμερα, η Ελλάδα και η Ευρώπη καλούνται να απαντήσουν στην ενεργειακή ασφάλεια, στην πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες, τη σταθερότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων, τη βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση και τον τεχνολογικό μετασχηματισμό.

Δεν μπορούμε να σχεδιάζουμε την παραγωγή του αύριο με τους κανόνες του χθες. Το νέο ΕΧΠ-Β επικαιροποιεί, αποσαφηνίζει και συμπληρώνει το προηγούμενο Πλαίσιο, λαμβάνοντας υπόψη την εμπειρία εφαρμογής του, το νομοθετικό πλαίσιο και τις σύγχρονες ανάγκες της παραγωγής και του χώρου.

3. Ποια είναι η κεντρική πολιτική επιλογή του νέου ΕΧΠ-Β;

Η επιλογή είναι σαφής: σταδιακή μετάβαση από τη διάσπαρτη και αποσπασματική ανάπτυξη σε περισσότερο οργανωμένες μορφές χωροθέτησης. Με σαφέστερους κανόνες, σύγχρονες υποδομές και μεγαλύτερη περιβαλλοντική συμβατότητα.

Με απλά λόγια, βάζουμε τάξη στην ανάπτυξη της παραγωγικής δραστηριότητας. Μειώνουμε τις συγκρούσεις χρήσεων, οργανώνουμε την περιβαλλοντική εξυγίανση και στηρίζουμε την αναβάθμιση –και, όπου απαιτείται, τη λελογισμένη επέκταση– των υφιστάμενων βιομηχανικών πόλων.

4. Τι αλλάζει με την ενιαία αντιμετώπιση της βιομηχανίας και της εφοδιαστικής αλυσίδας;

Για πρώτη φορά, ο σχεδιασμός δεν περιορίζεται στη χωροθέτηση μεμονωμένων βιομηχανικών μονάδων. Καλύπτει συνολικά την παραγωγή και τη διακίνηση, αντιμετωπίζοντας τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα ως ένα ενιαίο παραγωγικό σύστημα.

Αυτό σημαίνει καλύτερη σύνδεση της παραγωγής με τις υποδομές και τις ροές εφοδιασμού, ισχυρότερη εξωστρέφεια και μεγαλύτερη παραγωγική ανθεκτικότητα. Η χώρα οργανώνει στον χώρο ολόκληρη την αλυσίδα που χρειάζεται για να παράγει, να μεταφέρει και να διαθέτει τα προϊόντα της.

5. Πώς ενισχύεται η ασφάλεια δικαίου για τις επενδύσεις;

Το νέο Πλαίσιο δίνει σαφέστερες κατευθύνσεις χωροθέτησης και ενσωματώνει τις νομοθετικές αλλαγές, τη νομολογία και τα δεδομένα που προέκυψαν από την εφαρμογή του προηγούμενου Πλαισίου. Έτσι περιορίζεται η αβεβαιότητα και διασφαλίζονται καλύτερα η συνέχεια και το σταθερό πλαίσιο των επενδύσεων.

Η ασφάλεια δικαίου δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι προϋπόθεση για να γνωρίζουν επιχειρήσεις, πολίτες και τοπικές κοινωνίες τι επιτρέπεται, πού επιτρέπεται και με ποιους περιβαλλοντικούς όρους.

6. Τι προβλέπεται για τις κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες;

Το νέο ΕΧΠ-Β δίνει σαφή προτεραιότητα στις επενδύσεις που αφορούν κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες, οι οποίες υπάρχουν σε σημαντικές ποσότητες στη χώρα και μπορούν να συμβάλουν στην ενεργειακή ασφάλεια και στη στρατηγική αυτονομία.

Υποστηρίζει χωρικά βιομηχανικές εγκαταστάσεις, αλυσίδες αξίας και επενδύσεις που συνδέονται με τις κρίσιμες πρώτες ύλες, σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1252. Η παραγωγική αξιοποίηση των εγχώριων δυνατοτήτων γίνεται μέρος μιας ευρύτερης εθνικής και ευρωπαϊκής στρατηγικής ανθεκτικότητας.

7. Πώς στηρίζεται η παραγωγική ανθεκτικότητα της χώρας;

Σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον, η παραγωγική ανθεκτικότητα είναι εθνική προτεραιότητα. Το νέο ΕΧΠ-Β στηρίζει χωρικά τις στρατηγικές βιομηχανικές επενδύσεις και τα έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, που είναι ιδιαίτερα σημαντικά για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.

Παράλληλα, δίνει βαρύτητα στην αξιοποίηση και αναβάθμιση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων και εισάγει στον σχεδιασμό την παράμετρο του εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού που απαιτείται για τη λειτουργία τους. Συνδέει, δηλαδή, τον χώρο με τις πραγματικές ανάγκες της παραγωγής.

8. Πού δίνεται προτεραιότητα για τη χωροθέτηση νέων δραστηριοτήτων;

Η προτεραιότητα δίνεται στην οργανωμένη ανάπτυξη: είτε σε οργανωμένους υποδοχείς, όπως τα Επιχειρηματικά Πάρκα, είτε σε περιοχές όπου η βιομηχανία επιτρέπεται από τις θεσμοθετημένες χρήσεις γης. Παράλληλα, αποθαρρύνεται η διάσπαρτη εκτός σχεδίου εγκατάσταση.

Η κατεύθυνση αυτή υπηρετεί έναν διπλό στόχο: πιο λειτουργικές συνθήκες για την παραγωγή και μεγαλύτερη προστασία του χώρου. Οι οργανωμένες μορφές χωροθέτησης επιτρέπουν καλύτερες υποδομές, σαφέστερους όρους και αποτελεσματικότερη περιβαλλοντική διαχείριση.

9. Τι προβλέπει το νέο Πλαίσιο ειδικά για τα Επιχειρηματικά Πάρκα και τις Άτυπες Βιομηχανικές Συγκεντρώσεις;

Το νέο ΕΧΠ-Β δίνει προτεραιότητα στην ανάπτυξη και αναβάθμιση των Επιχειρηματικών Πάρκων και στην περιβαλλοντική και λειτουργική εξυγίανση των Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων, ιδίως μέσω Επιχειρηματικών Πάρκων Εξυγίανσης. Παράλληλα, προτείνει τη διερεύνηση και θεσμοθέτηση, στο πλαίσιο του ν. 4982/2022, του Υποδοχέα Βιομηχανίας ή και Εφοδιαστικής Ενδιάμεσου Βαθμού Οργάνωσης, ως συμπληρωματικού εργαλείου για περιοχές στις οποίες δεν είναι άμεσα εφικτή η ανάπτυξη πλήρως οργανωμένου Επιχειρηματικού Πάρκου. Η υλοποίηση της πολιτικής αυτής θα υποστηριχθεί από όλα τα συναρμόδια Υπουργεία, μέσω της επανεξέτασης του θεσμικού πλαισίου και συγκεκριμένων ενεργειών για την επιτάχυνση των απαιτούμενων εγκρίσεων.

10. Πώς συνδυάζονται η βιομηχανική ανάπτυξη και η προστασία του περιβάλλοντος;

Δεν επιλέγουμε ανάμεσα στην παραγωγή και στο περιβάλλον. Οργανώνουμε την παραγωγική ανάπτυξη ώστε να είναι περιβαλλοντικά συμβατή. Το νέο ΕΧΠ-Β προωθεί τη βιομηχανική συμβίωση, την αποδοτική χρήση των πόρων και την κυκλική οικονομία, ενώ ενσωματώνει κατευθύνσεις κλιματικής ανθεκτικότητας και βιώσιμου μετασχηματισμού της παραγωγής.

Με την ίδια ΚΥΑ εγκρίνεται η οικεία Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και ενσωματώνονται στο Πλαίσιο οι σχετικές κατευθύνσεις, όροι και μέτρα περιβαλλοντικής προστασίας. Οι κατευθύνσεις και οι όροι του περιβαλλοντικού Παραρτήματος εφαρμόζονται από τις κατά περίπτωση αρμόδιες αρχές εντός του πεδίου της εκάστοτε ισχύουσας ενωσιακής και εθνικής νομοθεσίας και με την επιφύλαξη ειδικότερων ή μεταβατικών διατάξεων. Ειδικώς ως προς τους ΟΥΜΕΔ, τα Επιχειρηματικά Πάρκα και τις Άτυπες Βιομηχανικές Συγκεντρώσεις, εφαρμόζονται εντός του ειδικού θεσμικού πλαισίου του ν. 4982/2022 και των κατ’ εξουσιοδότησή του κανονιστικών πράξεων.

11. Τι αλλάζει ειδικά στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη;

Στις δύο μητροπολιτικές περιοχές η προτεραιότητα είναι σαφής: Στην Περιφέρεια Αττικής και στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης απαγορεύεται η ίδρυση νέων μονάδων εκτός Επιχειρηματικών Πάρκων ή ζωνών με θεσμοθετημένες βιομηχανικές χρήσεις, με την επιφύλαξη των ειδικών περιπτώσεων και προϋποθέσεων που προβλέπει το Πλαίσιο. Προωθούνται η εγκατάσταση δραστηριοτήτων σε οργανωμένους υποδοχείς, ο εκσυγχρονισμός των υφιστάμενων υποδοχέων, η εξυγίανση των Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων και οι μονάδες υψηλής τεχνολογίας.

Έτσι προστατεύονται οι μητροπολιτικές περιοχές από νέα άναρχη διάχυση και, ταυτόχρονα, αντιμετωπίζονται τα πραγματικά λειτουργικά προβλήματα των επιχειρήσεων που ήδη δραστηριοποιούνται σε αυτές.

12. Ποια είναι η ειδική μέριμνα για τον νησιωτικό χώρο;

Το Πλαίσιο αναγνωρίζει ότι τα νησιά έχουν ιδιαίτερη περιβαλλοντική και χωρική ευαισθησία, αλλά και συγκεκριμένες ανάγκες εφοδιασμού και στήριξης της τοπικής οικονομίας. Για αυτό δεν εφαρμόζει μια οριζόντια λογική, αλλά λαμβάνει υπόψη τη φυσιογνωμία και τις ανάγκες κάθε περιοχής.

Προτάσσει την αξιοποίηση τοπικών πρώτων υλών, τις συνέργειες με την αγροτική και την τουριστική δραστηριότητα, την αποφυγή ασύμβατων χρήσεων και την κάλυψη βασικών παραγωγικών και εφοδιαστικών αναγκών, πάντοτε με όρους χωρικής και περιβαλλοντικής συμβατότητας.

13. Τι κερδίζουν τελικά η χώρα, οι επιχειρήσεις και οι τοπικές κοινωνίες;

Η χώρα αποκτά ενιαίο σχεδιασμό για τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα, μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού και καλύτερη χωρική υποστήριξη των κρίσιμων πρώτων υλών και των επενδύσεων στρατηγικής σημασίας. Η περιφερειακή παραγωγή και οι υφιστάμενοι βιομηχανικοί πόλοι αποκτούν σαφέστερη κατεύθυνση αναβάθμισης.

Οι επιχειρήσεις αποκτούν μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου και πιο προβλέψιμους κανόνες. Οι πολίτες και οι τοπικές κοινωνίες κερδίζουν λιγότερες συγκρούσεις χρήσεων, περιορισμό της άναρχης ανάπτυξης και ισχυρότερη περιβαλλοντική προστασία.

Το τελικό μήνυμα είναι συγκεκριμένο: με το νέο ΕΧΠ-Β βάζουμε κανόνες στον χώρο, δίνουμε δύναμη στην ελληνική παραγωγή και προστατεύουμε το περιβάλλον. Δημιουργούμε ένα πιο δίκαιο, σύγχρονο και προβλέψιμο πλαίσιο ανάπτυξης για τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα σε ολόκληρη τη χώρα.