Ολοκληρωμένη Φυτοπροστασία σε Βιομηχανική Τομάτα (Βίντεο)

Η Πράσινη Συμφωνία θέτει ως κεντρικό στόχο τη μετάβαση σε ένα βιώσιμο αγροδιατροφικό σύστημα, με ιδιαίτερη έμφαση στη μείωση της χρήσης και του κινδύνου από τα χημικά φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Η στρατηγική «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» προάγει την αειφόρο φυτοπροστασία, τα Βιοφυτοπροστατευτικά Προϊόντα και τις καινοτόμες τεχνολογίες. Στο πλαίσιο αυτό εφαρμόστηκαν στρατηγικές φυτοπροστασίας για την ταυτόχρονη διαχείριση εδαφογενώνφυτοπαθογόνων μυκήτων και ωομυκήτων, ζιζανίων, και του εντόμου Tutaabsoluta στην καλλιέργεια της βιομηχανικής τομάτας.

Στην ευρύτερη περιοχή της Ηλείας εφαρμόζεται εντατικό σύστημα παραγωγής τομάτας με ελάχιστη έως μηδενική αμειψισπορά και εκτεταμένη χρήση μαύρου πλαστικού κάλυψης επί των γραμμών φύτευσης. Ως αποτέλεσμα της χρήσης μαύρου πλαστικού, τα ζιζανιολογικά προβλήματα περιορίζονται εν αντιθέσει με τα μυκητολογικά που είναι αυξημένα. Όσον αφορά στα ζιζάνια παρατηρείται συστηματική εμφάνιση αγροτοματιάς (Solanumnigrum) στα ανοίγματα του πλαστικού, δηλαδή στα σημεία εγκατάστασης των φυταρίων, γεγονός που δημιουργεί έντονο ανταγωνισμό στα πρώιμα στάδια ανάπτυξης της καλλιέργειας και δυσχεραίνει τη διαχείρισή της. Παράλληλα, το συγκεκριμένο σύστημα, έχει οδηγήσει σε αυξημένη πίεση προσβολής με σοβαρές απώλειες παραγωγής από εδαφογενείς μύκητες/ωομύκητες, έχοντας αρνητική επίδραση στην παραγωγή. Σε συνεργασία με παραγωγό δοκιμάστηκε η δυνατότητα αφαίρεσης του πλαστικού για την μείωση προσβολών από εδαφογενή παθογόνα. Η απουσία του πλαστικού, ενώ είχε πολύ θετικές επιπτώσεις στη μείωση του επίπεδου προσβολής των φυτών από εδαφογενείς μύκητες, εντούτοις ανέδειξε ζιζανιολογικά προβλήματα, καθιστώντας αναγκαία την αξιολόγηση της τεχνικής της ψευδοσποράς ως εργαλείου προληπτικής διαχείρισης ζιζανίων και τη δοκιμή στρατηγικών στοχευμένης εφαρμογής ζιζανιοκτόνων.

Η εφαρμογή της ψευδοσποράς συνέβαλε στη μείωση του αρχικού πληθυσμού ζιζανίων, πλην όμως επέφερε καθυστέρηση στην εγκατάσταση της καλλιέργειας (οψίμιση), στοιχείο που δεν είναι επιθυμητό από τους παραγωγούς, ιδίως σε συμβολαιακά συστήματα βιομηχανικής τομάτας όπου ο χρόνος συγκομιδής είναι κρίσιμος. Λαμβάνοντας υπόψη τη συνδυασμένη πίεση από εδαφογενείς παθογόνους μύκητες και ωομύκητες, τη μονοκαλλιέργεια και τα αναδυόμενα ζιζανιολογικά ζητήματα, προτάθηκε η ενσωμάτωση συστημάτων φυτών κάλυψης ως ολοκληρωμένη αγροοικολογική στρατηγική. Δοκιμάστηκαν χειμερινά σιτηρά, ψυχανθή και μίγματα αυτών καθώς και σταυρανθή, με στόχο τόσο τη βελτίωση της δομής και της βιολογικής δραστηριότητας του εδάφους, τη μείωση των πληθυσμών εδαφογενών παθογόνων και της πυκνότητας ζιζανίων μέσω ανταγωνιστικών και αλληλοπαθητικών μηχανισμών, καθώς και την καταστολή τους μέσω φυσικής κάλυψης και ανταγωνισμού. Η επιλογή βασίστηκε στα χαρακτηριστικά των καλλιεργειών αυτών όσο και στην συνδυασμένη επίδρασή τους τόσο σε μύκητες/ωομύκητες όσο και σε ζιζάνια (διευρυμένη δράση σε πολλαπλούς αγρούς).

Καθ΄ όλη τη διάρκεια των δύο καλλιεργητικών περιόδων πραγματοποιούνταν επισκοπήσεις για την χωρική και χρονική παρακολούθηση εμφάνισης προσβολών από εδαφογενή παθογόνα σε σπορεία και αγρούς καλλιέργειας βιομηχανικής τομάτας. Σε πειραματικό αγρό δοκιμάστηκαν στρατηγικές φυτοπροστασίας για τη διαχείριση ωομύκητων/μυκήτων που εμφανίζονταν είτε στα σπορεία ή/και στους αγρούς κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου (παθογόνα: PythiumultimumPhytophthoranicotianae, Rhizoctonia solani, Fusarium oxysporum, Macrophomina phaseoilina και Athelia rolfsii). Οι μέθοδοι διαχείρισης ασθενειών που δοκιμάστηκαν ήταν: καλλιεργητικά μέτρα (καλλιέργεια χωρίς κάλυψη με προσαρμογή άρδευσης, καλλιέργειες κάλυψης (cover crops)), χημικά και βιολογικά μέσα (βιομυκητοκτόνα, βιοδιεγέρτες), η βασική ουσία χιτοζάνη, και χρήση δύο συστημάτων υποστήριξης λήψης απόφασης (FieldClimate& HORTA®) για την πρόγνωση ασθενειών αλλά και για την βελτιστοποίηση της λίπανσης και της άρδευσης, οι οποίες εμμέσως επηρεάζουν την εμφάνιση και εξέλιξη των προσβολών.

Οι επεμβάσεις επαναλαμβάνονταν στο κομμάτι του πειραματικού με το πλαστικό όσο και σε αυτό, στο οποίο είχε αφαιρεθεί. Πραγματοποιήθηκε εγκατάσταση επίγειων σταθμών με δυνατότητα καταγραφής συνθηκών περιβάλλοντος και εδάφους. Η παρακολούθηση των καλλιεργειών κάλυψης (που φυτεύονταν μετά το πέρας κάθε καλλιεργητικής περιόδου) πραγματοποιούνταν δορυφορικά με εκτίμηση του Δείκτη Κανονικοποιημένης Διαφοράς Βλάστησης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η απομάκρυνση του πλαστικού μπορεί και ως μεμονωμένο μέτρο να οδηγήσει σε μείωση κατά 58% της προσβολής των φυτών από εδαφογενή παθογόνα ακόμα και στους μάρτυρες που δεν δέχτηκαν

καμία επέμβαση. Ο συνδυασμός της κάλυψης με βιολογικά σκευάσματα οδήγησε σε στατιστικά σημαντική μείωση της προσβολής από τους προαναφερόμενους μύκητες. Το μέτρο αυτό όμως είχε ως αποτέλεσμα μικρή μείωση παραγωγής καθιστώντας αναγκαία την προσαρμογή των παραγωγών στον τρόπο/ποσότητα άρδευσης της καλλιέργειας.

Τέλος η διαχείριση του εντόμου T. absoluta βασίστηκε στην παρακολούθηση της εποχικής εμφάνισης του εντόμου που ξεκίνησε από το φυτώριο πριν την μεταφύτευση φυτών στον αγρό και συνεχίστηκε καθ΄ όλη την καλλιεργητική περίοδο μέχρι την συγκομιδή. Η παρακολούθηση έγινε με φερομονικές παγίδες ώστε να προσδιοριστεί ο χρόνος εφαρμογής μεθόδου παρεμπόδισης σύζευξης. Η μέθοδος εφαρμόστηκε από την εμφάνιση της πρώτης πτήσης του εντόμου στον αγρό και σε όλες τις περιπτώσεις η μείωση στις συλλήψεις των παγίδων ήταν απόλυτη στη μεταχείριση σε σχέση με τον μάρτυρα. Οι προσεγγίσεις αυτές στοχεύουν στη σταδιακή αναδιάρθρωση του συστήματος παραγωγής βιομηχανικής τομάτας προς ένα περισσότερο ανθεκτικό και λειτουργικά ισορροπημένο αγροοικοσύστημα, περιορίζοντας ταυτόχρονα την ανάγκη για πλαστικά υλικά και εντατικές παρεμβάσεις.

ΑΙΜΙΛΙΑ ΜΑΡΚΕΛΛΟΥ¹, ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΥΛΩΝΑΣ¹, ΔΗΜΗΤΡΗΣ

ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΗΣ¹, ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΙΖΗΣ¹, ΜΑΡΙΑ ΦΡΑΝΤΖΈΣΚΑ

ΤΡΙΒΙΖΑ¹, ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ¹, ΕΛΕΝΗ ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ²,

ΣΤΕΦΑΝΊΑ ΡΟΥΜΠΑΚΟΥ² και ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΧΑΧΑΛΗΣ¹

¹Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, 14561, Κηφισιά, Αττική

²ΚΥΚΝΟΣ Ελληνική Εταιρία Κονσερβών Α.Ε, 2ο χλμ. ΠΕΟ Πατρών – Πύργου, 272 00

Σαβάλια Ηλείας

e-mail: e.markellou@bpi.gr