ΟΠΕΚΕΠΕ: Ρύθμιση-«σκάνδαλο» για τα βοσκοτόπια χωρίς ζώα – Αναδρομική ασπίδα για τις επιδοτήσεις 2018-2022;

572

Μια διάταξη που μπορεί να ανατρέψει το τοπίο γύρω από τις παράνομες αγροτικές ενισχύσεις της περιόδου 2018-2022 βρίσκεται στο επίκεντρο σφοδρών αντιδράσεων.

Το ερώτημα που τίθεται είναι ευθέως πολιτικό, διοικητικό και δικαστικό: πρόκειται για μια αναγκαία ρύθμιση για πραγματικούς αγρότες που βρέθηκαν αντιμέτωποι με προβλήματα στους δασικούς χάρτες ή δημιουργείται, στην πράξη, ένα αναδρομικό «σωσίβιο» για υποθέσεις βοσκοτόπων χωρίς ζώα και χωρίς αποδεδειγμένη αγροτική δραστηριότητα;

Η κριτική που ασκείται στη διάταξη είναι ιδιαίτερα σκληρή. Και αυτό γιατί, σύμφωνα με τους επικριτές της, δεν περιορίζεται σε πραγματικούς παραγωγούς που αποδεδειγμένα καλλιεργούσαν τις εκτάσεις τους, αλλά μπορεί να καταλάβει και περιπτώσεις όπου δεν αποδεικνύεται ούτε ενεργή γεωργική δραστηριότητα ούτε νόμιμη κατοχή της έκτασης.

Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη «τρύπα»: στα βοσκοτόπια χωρίς ζώα.

Η «φάμπρικα» του Εθνικού Αποθέματος ξαναμπαίνει στο κάδρο

Το Εθνικό Απόθεμα αποτέλεσε τα προηγούμενα χρόνια πεδίο σοβαρών ελέγχων και καταγγελιών.

Ο ίδιος ο ΟΠΕΚΕΠΕ είχε καταγράψει περιπτώσεις αιτούντων που δήλωναν μεγάλες εκτάσεις βοσκοτόπων χωρίς ζωικό κεφάλαιο, ενώ είχαν εντοπιστεί και προβλήματα ως προς τη νόμιμη κατοχή των εκτάσεων.

Σε ανακοίνωσή του για την κατανομή του Εθνικού Αποθέματος, ο ΟΠΕΚΕΠΕ είχε αναφέρει ότι προηγούμενες ανακτήσεις αφορούσαν, σε μεγάλο βαθμό, μεγάλους βοσκοτόπους που δηλώνονταν σε καλή γεωργική κατάσταση χωρίς ζώα. Παράλληλα, για το 2022 είχε εντοπίσει 2.142 αιτήσεις με βοσκότοπους σε καλή γεωργική κατάσταση χωρίς ζωικό κεφάλαιο για εκτάσεις άνω των δύο εκταρίων.

Τώρα, όμως, έρχεται μια νέα ρύθμιση που προκαλεί το ερώτημα: τι ακριβώς πρόκειται να γίνει με αυτές τις παλιές υποθέσεις;

Αρκούσε να δηλωθεί μία φορά;

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο εκρηκτικό σημείο της υπό συζήτηση ρύθμισης.

Εάν η διάταξη εφαρμοστεί όπως περιγράφεται, δεν απαιτείται η ίδια έκταση να εμφανίζεται στις αιτήσεις του ίδιου παραγωγού επί σειρά ετών.

Αρκεί να είχε συμπεριληφθεί στην Αίτηση Ενίσχυσης του αντίστοιχου έτους.

Και αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία εάν εξεταστεί υπό το πρίσμα των καταγγελιών για τη λειτουργία του Εθνικού Αποθέματος.

Η κριτική που έχει διατυπωθεί είναι ότι η δυνατότητα κάθε νέου ή νεοεισερχόμενου παραγωγού να αποκτήσει δικαιώματα μέσω του Εθνικού Αποθέματος μπορούσε να δημιουργήσει ένα «καρουζέλ» δηλώσεων, με την ίδια έκταση να εμφανίζεται διαδοχικά σε διαφορετικά πρόσωπα.

Ένας παραγωγός σήμερα. Άλλος παραγωγός αύριο. Άλλος την επόμενη χρονιά.

Και τώρα τίθεται το ερώτημα:

Μπορεί μια τέτοια περιστασιακή δήλωση να αρκεί για να παραχθεί εκ των υστέρων τεκμήριο νομιμότητας;

Το «παράθυρο» των βοσκοτόπων χωρίς ζώα

Η πλέον αμφιλεγόμενη πτυχή αφορά τη φράση «άλλη επιλέξιμη γεωργική δραστηριότητα».

Για τους επικριτές της ρύθμισης, η διατύπωση αυτή μπορεί να περιλάβει και βοσκοτόπους που δηλώνονταν ως εκτάσεις σε καλή γεωργική κατάσταση χωρίς να υπάρχει ζωικό κεφάλαιο.

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η βασική ένσταση:

Πώς αποδεικνύεται η πραγματική γεωργική δραστηριότητα σε έναν βοσκότοπο όταν ο δηλών δεν διαθέτει ζώα;

Και ακόμη πιο κρίσιμο:

Πώς αποδεικνύεται ότι ο συγκεκριμένος παραγωγός είχε πράγματι τη νόμιμη κατοχή της έκτασης;

Το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. Ο ΟΠΕΚΕΠΕ είχε ήδη αναγνωρίσει ότι τέτοιες περιπτώσεις αποτελούσαν αντικείμενο ελέγχων και ανακτήσεων.

Από την αυστηρότητα στην αναδρομική «τακτοποίηση»;

Η αντίθεση με προηγούμενες ρυθμίσεις είναι εκείνη που κάνει την υπόθεση ακόμη πιο εκρηκτική.

Σε προηγούμενη ρύθμιση για αγροτεμάχια που εμφανίζονται ως δημόσια στο Κτηματολόγιο, η αποσύνδεση της νόμιμης κατοχής από την ιδιοκτησία συνοδεύτηκε από συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Εκεί, σύμφωνα με την κριτική που ασκείται:

Πρώτον: αφορούσε καλλιεργήσιμες εκτάσεις και όχι βοσκοτόπους.

Δεύτερον: απαιτούνταν διαχρονική σύνδεση του παραγωγού με την έκταση, μέσω δηλώσεων των προηγούμενων ετών.

Τρίτον: έπρεπε να αποδεικνύεται ενεργή γεωργική δραστηριότητα.

Στην υπό συζήτηση ρύθμιση για την περίοδο 2018-2022, οι επικριτές εντοπίζουν μια εντελώς διαφορετική λογική:

Βοσκότοποι; Ναι.

Απόδειξη ενεργής γεωργικής δραστηριότητας; Δεν τίθεται ως γενική προϋπόθεση.

Συνεχής δήλωση επί τρία χρόνια; Όχι.

Μία δήλωση ενός έτους μπορεί να αρκεί.

Και κάπου εδώ γεννιέται το ερώτημα που απαιτεί καθαρή απάντηση:

Μήπως ανοίγει η πόρτα για την αναδρομική νομιμοποίηση υποθέσεων που μέχρι σήμερα ελέγχονταν ως παράνομες;

Γιατί σταματά το «ρολόι» στο 2022;

Το χρονικό όριο 2018-2022 δεν περνά απαρατήρητο.

Γιατί ακριβώς αυτά τα χρόνια;

Γιατί όχι μεταγενέστερα;

Η απάντηση που δίνουν οι επικριτές της διάταξης είναι ιδιαίτερα συγκεκριμένη: επειδή μετά το 2022 άλλαξε το καθεστώς και από το 2023 και μετά δεν ενισχύονταν με τον ίδιο τρόπο οι βοσκότοποι σε καλή γεωργική κατάσταση χωρίς ζώα.

Εάν αυτή η ερμηνεία επιβεβαιωθεί, τότε η επιλογή της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Γιατί η ρύθμιση δεν καλύπτει απλώς ένα γενικό πρόβλημα του παρελθόντος.

Καλύπτει ακριβώς την περίοδο κατά την οποία είχαν αναδειχθεί οι επίμαχες πρακτικές.

Και τι γίνεται με τις δικαστικές υποθέσεις;

Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο σοβαρή συνέπεια.

Υπάρχουν υποθέσεις που αφορούν δηλώσεις βοσκοτόπων χωρίς ζώα και αμφισβητούμενες ενισχύσεις, οι οποίες έχουν ήδη οδηγηθεί στη Δικαιοσύνη.

Υπάρχουν επίσης υποθέσεις που βρίσκονται ακόμη σε εκκρεμότητα.

Εάν μια νέα νομοθετική διάταξη χαρακτηρίσει αναδρομικά συγκεκριμένες ενισχύσεις νόμιμες, το κρίσιμο νομικό ερώτημα είναι εάν και σε ποιο βαθμό αυτή η αλλαγή μπορεί να επηρεάσει διοικητικές ανακτήσεις, εκκρεμείς ελέγχους ή δικαστικές διαδικασίες.

Και εδώ απαιτούνται απαντήσεις χωρίς μισόλογα.

Ποιος πληρώνει τον λογαριασμό;

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τους δικαιούχους των ενισχύσεων.

Αφορά και τους αγρότες που πραγματικά καλλιεργούν, εκτρέφουν ζώα και παράγουν.

Γιατί κάθε ευρώ που καταβάλλεται χωρίς να πληρούνται οι πραγματικές προϋποθέσεις είναι ευρώ που δεν κατευθύνεται σε εκείνον που πράγματι ασκεί αγροτική δραστηριότητα.

Και κάθε ευρώ που δεν ανακτάται, εφόσον έχει καταβληθεί παράνομα, μεταφέρει το κόστος στον δημόσιο προϋπολογισμό και τελικά στους φορολογούμενους.

Το μεγάλο ερώτημα προς τη Βουλή

Η συζήτηση πλέον δεν μπορεί να περιοριστεί σε τεχνικές διατυπώσεις.

Η Βουλή οφείλει να απαντήσει καθαρά:

Η διάταξη προστατεύει πραγματικούς παραγωγούς που βρέθηκαν αντιμέτωποι με προβλήματα λόγω δασικών χαρτών;

Ή

δημιουργεί αναδρομικό καταφύγιο για περιπτώσεις όπου δεν αποδεικνύεται ούτε ενεργή γεωργική δραστηριότητα ούτε νόμιμη κατοχή;

Και ακόμη:

Τι θα συμβεί με τα χρήματα που έχουν ήδη ζητηθεί πίσω;

Τι θα συμβεί με τις εκκρεμείς δίκες;

Τι θα συμβεί με όσους έχουν ήδη καταδικαστεί σε πρώτο βαθμό;

Και κυρίως: ποιος θα εγγυηθεί ότι η ρύθμιση δεν θα λειτουργήσει ως μηχανισμός ακύρωσης των ελέγχων που έγιναν τα προηγούμενα χρόνια;

Δεν είναι μια απλή τεχνική διάταξη

Αν τελικά η διάταξη ψηφιστεί χωρίς πρόσθετες ασφαλιστικές δικλίδες, οι επικριτές της προειδοποιούν ότι μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές συνέπειες τόσο για τις ανακτήσεις ενισχύσεων όσο και για τις εκκρεμείς υποθέσεις.

Το πραγματικό διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο από μια νομοθετική λεπτομέρεια.

Είναι το μήνυμα που στέλνει το κράτος για το τι θεωρεί πραγματική γεωργική δραστηριότητα, ποιος δικαιούται κοινοτική ενίσχυση και ποιος τελικά πληρώνει όταν τα χρήματα καταλήγουν σε λάθος χέρια.

Για τους πραγματικούς αγρότες, το ερώτημα είναι απλό:

Θα προστατευθεί η αγροτική παραγωγή ή θα προστατευθούν εκ των υστέρων οι αμφισβητούμενες επιδοτήσεις;

Η απάντηση θα δοθεί από το τελικό κείμενο της διάταξης, την κοινοβουλευτική διαδικασία και, τελικά, από τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμοστεί στην πράξη.

Τι αναφέρει το άρθρο 74

Το άρθρο 74 του νομοσχεδίου «Ρύθμιση του τομέα της αλιείας, τροποποίηση του αλιευτικού κώδικα, ρυθμίσεις για τις Σχολές Επαγγελμάτων Κρέατος, το Μητρώο Αγροτών και Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων και λοιπές διατάξεις», που βρίσκεται στην Διαρκής Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής, αναφέρει τα εξής:

1. Κατά την εκκαθάριση των Ενιαίων Αιτήσεων Ενίσχυσης (εφεξής Ε.Α.Ε.) των ετών ενίσχυσης 2018 έως 2022, από τον διαπιστευμένο οργανισμό πληρωμών, για τους σκοπούς της χορήγησης, της πληρωμής, της εκκαθάρισης, του ελέγχου ή της ανάκτησης ενισχύσεων στο πλαίσιο της κοινής αγροτικής πολιτικής, τα αγροτεμάχια πρέπει να πληρούν σωρευτικά τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

α) είχαν δηλωθεί στην Ε.Α.Ε. του οικείου έτους ενίσχυσης στο Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου,

β) ήταν καλλιεργούμενα ή τελούσαν σε καθεστώς αγρανάπαυσης ή υπό άλλη επιλέξιμη κατά το ενωσιακό πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής γεωργική δραστηριότητα,

γ) πληρούσαν τους όρους και τις προϋποθέσεις επιλεξιμότητας του ενωσιακού και εθνικού πλαισίου που ίσχυε κατά το οικείο έτος ενίσχυσης για τη χορήγηση αυτής, όπως αποτυπώνονται στο πληροφοριακό σύστημα του Οργανισμού Πληρωμών, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη για τη διαπίστωση της συνδρομής των όρων και των προϋποθέσεων επιλεξιμότητας δεδομένα δασικών χαρτών, ανεξαρτήτως του χρόνου κύρωσης ή αναμόρφωσής τους, σύμφωνα και με την παρ. 10 του άρθρου 48 του ν. 4685/2020 (Α΄ 92) και τις σχετικές πράξεις της Διοίκησης του πρώην Οργανισμού Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων.

2. Το παρόν εφαρμόζεται αποκλειστικά για τους σκοπούς χορήγησης, πληρωμής, εκκαθάρισης, ελέγχου και ανάκτησης ενισχύσεων της κοινής αγροτικής πολιτικής. Δεν θίγει το ιδιοκτησιακό ή το δασικό καθεστώς των εκτάσεων, δεν συνιστά αναγνώριση ή τεκμήριο κυριότητας ή άλλου εμπράγματου ή ενοχικού δικαιώματος, δεν επηρεάζει τις διαδικασίες κύρωσης, διόρθωσης ή αναμόρφωσης των δασικών χαρτών και δεν επηρεάζει την αποδεικτική ισχύ των δασικών χαρτών έναντι κάθε άλλης διοικητικής ή δικαστικής αρχής.

Διευκρινήσεις από πηγές του ΥΠΑΑΤ

Τέλος, διευκρινίσεις επί του άρθρου 74 του σχεδίου νόμου του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων παρέχουν πηγές του υπουργείου.

Όπως τονίζουν πηγές του ΥπΑΑΤ το συγκεκριμένο άρθρο «δεν νομιμοποιεί παράνομες επιδοτήσεις, δεν αλλάζει τους κανόνες επιλεξιμότητας και δεν σταματά κανέναν έλεγχο. Επιτρέπει την ορθή εκκαθάριση των αιτήσεων ενίσχυσης της περιόδου 2018-2022, ώστε οι πραγματικοί παραγωγοί που πληρούσαν τότε τις προϋποθέσεις να μην τιμωρούνται σήμερα από μεταγενέστερα διοικητικά δεδομένα».

Και προσθέτουν «όποιος δεν δικαιούταν ενίσχυση, δεν αποκτά δικαίωμα με τη συγκεκριμένη διάταξη. Όποιος δικαιούταν, δεν είναι δυνατόν να στερείται τα χρήματά του, επειδή άλλαξαν εκ των υστέρων τα δεδομένα της διοίκησης. Οι έλεγχοι για ψευδείς δηλώσεις, εικονική δραστηριότητα και αχρεωστήτως καταβληθείσες ενισχύσεις συνεχίζονται κανονικά. Καμία έρευνα δεν «σβήνει» και κανένα ποσό που δεν δικαιούται κάποιος δεν χαρίζεται».

«Η πολιτική επιλογή του ΥΠΑΑΤ είναι να προστατεύσουμε και τη νομιμότητα και τους πραγματικούς παραγωγούς. Αν η αντιπολίτευση θεωρεί ότι πρέπει να μείνουν απλήρωτοι παραγωγοί που αποδεδειγμένα πληρούσαν τις προϋποθέσεις, ας το πει καθαρά.

Η κυβέρνηση έχει αποδείξει ότι βάζει τέλος στις παράτυπες ενισχύσεις και δεν θα επιτρέψει οι νόμιμοι παραγωγοί να πληρώσουν διαχρονικά διοικητικά λάθη. Η διαφάνεια υπηρετείται με κανόνες, ελέγχους και πληρωμές στους πραγματικούς δικαιούχους».