Πράσινο φως από την ΕΕ στις νέες γονιδιωματικές τεχνικές: Νέες ανθεκτικές ποικιλίες για τους αγρότες με λιγότερα φυτοφάρμακα

258

• Οι νέες γονιδιωματικές τεχνικές χωρίζονται σε δύο κατηγορίες (ΝΓΤ‑1 και ΝΓΤ‑2), με κάθε κατηγορία να υπόκειται σε διαφορετικές νομικές υποχρεώσεις
• Τα φυτά της κατηγορίας ΝΓΤ‑2 θα συνεχίσουν να υπάγονται στους ισχύοντες κανόνες για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς
• Οι ΝΓΤ μπορούν να κατοχυρώνονται με διπλώματα ευρεσιτεχνίας, αλλά εξασφαλίζονται η προσιτότητα των τιμών τους και η δίκαιη πρόσβαση των αγροτών σε αυτές
• Μειώνεται η εξάρτηση των αγροτών από τις εισαγωγές και ενισχύεται η ανταγωνιστικότητά τους

Σε μια απόφαση με σημαντικές επιπτώσεις για το μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργίας, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τους νέους κανόνες για τις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (ΝΓΤ). Το νέο κανονιστικό πλαίσιο φιλοδοξεί να επιταχύνει την ανάπτυξη φυτικών ποικιλιών που αντέχουν καλύτερα στις ακραίες καιρικές συνθήκες και στις ασθένειες, μειώνοντας παράλληλα την ανάγκη χρήσης φυτοφαρμάκων και την εξάρτηση της ΕΕ από εισαγόμενες αγροτικές πρώτες ύλες.

Δύο κατηγορίες φυτών με διαφορετικούς κανόνες

Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τον τρόπο αξιολόγησης των φυτών που αναπτύσσονται με νέες γονιδιωματικές τεχνικές. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εγκαταλείπει την προσέγγιση που βασιζόταν στη μέθοδο δημιουργίας τους και πλέον θα αξιολογεί τα φυτά με βάση τα τελικά γενετικά χαρακτηριστικά τους.

Τα φυτά χωρίζονται σε δύο κατηγορίες:

ΝΓΤ 1: Περιλαμβάνει φυτά που έχουν υποστεί περιορισμένες γενετικές αλλαγές, οι οποίες θα μπορούσαν να είχαν προκύψει και μέσω συμβατικής βελτίωσης. Τα φυτά αυτά θα αντιμετωπίζονται ουσιαστικά ως συμβατικές ποικιλίες.

Ωστόσο, έπειτα από παρέμβαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, εξαιρούνται από αυτή την κατηγορία φυτά που έχουν τροποποιηθεί ώστε να είναι ανθεκτικά σε ζιζανιοκτόνα ή να παράγουν εντομοκτόνες ουσίες.

ΝΓΤ 2: Αφορά φυτά με πιο σύνθετες γενετικές παρεμβάσεις. Για αυτά θα εξακολουθήσουν να ισχύουν οι αυστηρές διαδικασίες που εφαρμόζονται σήμερα στους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς (ΓΤΟ), συμπεριλαμβανομένης της αξιολόγησης κινδύνου και της ειδικής αδειοδότησης πριν από τη διάθεσή τους στην αγορά.

Υποχρεωτική επισήμανση και πλήρης ιχνηλασιμότητα

Για τις ποικιλίες ΝΓΤ 2 προβλέπεται υποχρεωτική επισήμανση και πλήρης ιχνηλασιμότητα σε όλη την αλυσίδα παραγωγής και εμπορίας.

Παράλληλα, τα κράτη μέλη θα διατηρούν το δικαίωμα να περιορίζουν ή ακόμη και να απαγορεύουν την καλλιέργειά τους στην επικράτειά τους, ακόμη και αν έχουν λάβει έγκριση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Όσον αφορά τα φυτά ΝΓΤ 1, οι σχετικές ποικιλίες θα καταχωρίζονται σε δημόσια βάση δεδομένων της ΕΕ, ενώ οι σπόροι και το αναπαραγωγικό υλικό θα φέρουν υποχρεωτικά τη σήμανση «NGT 1», ώστε οι παραγωγοί να γνωρίζουν ακριβώς τι επιλέγουν για τις καλλιέργειές τους.

Στόχος η ανθεκτικότητα στην κλιματική κρίση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εκτιμά ότι οι νέες τεχνικές μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη καλλιεργειών με μεγαλύτερη αντοχή στην ξηρασία, στις ασθένειες και στους επιβλαβείς οργανισμούς.

Ήδη σε χώρες εκτός ΕΕ έχουν αναπτυχθεί ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο εμπορικής αξιοποίησης προϊόντα όπως σιτάρι με χαμηλή περιεκτικότητα σε γλουτένη, πατάτες ανθεκτικές σε παθογόνους οργανισμούς και καλαμπόκι με αυξημένη αντοχή στις συνθήκες λειψυδρίας.

Ο νέος κανονισμός προβλέπει επίσης σύστημα παρακολούθησης, ώστε να αξιολογείται η συμβολή των νέων ποικιλιών στη βιωσιμότητα της γεωργικής παραγωγής.

Εκτός βιολογικής γεωργίας οι νέες τεχνικές

Η χρήση νέων γονιδιωματικών τεχνικών δεν θα επιτρέπεται στη βιολογική παραγωγή.

Ωστόσο, η τυχαία και τεχνικά αναπόφευκτη παρουσία φυτών ΝΓΤ 1 σε βιολογικές καλλιέργειες δεν θα θεωρείται παραβίαση των κανόνων βιολογικής γεωργίας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξετάσει τα επόμενα χρόνια κατά πόσο το νέο πλαίσιο δημιουργεί πρόσθετα διοικητικά ή οικονομικά βάρη για τους βιοκαλλιεργητές.

Διπλώματα ευρεσιτεχνίας με εγγυήσεις για τους αγρότες

Ένα από τα πιο συζητημένα ζητήματα ήταν η κατοχύρωση δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας στις νέες τεχνικές.

Ο νέος κανονισμός επιτρέπει την κατοχύρωση με διπλώματα ευρεσιτεχνίας, εξαιρώντας όμως χαρακτηριστικά και γενετικές αλληλουχίες που απαντώνται φυσικά ή παράγονται με βιολογικές διαδικασίες.

Παράλληλα, ενσωματώθηκαν δικλίδες ασφαλείας ώστε να αποτραπεί η υπερβολική συγκέντρωση της αγοράς σε λίγες πολυεθνικές εταιρείες και να διασφαλιστεί η πρόσβαση των αγροτών σε προσιτές τιμές. Επιπλέον, οι παραγωγοί διατηρούν το δικαίωμα αποθήκευσης και επαναχρησιμοποίησης των σπόρων τους.

Τι σημαίνει για τους Ευρωπαίους αγρότες

Οι υποστηρικτές της μεταρρύθμισης εκτιμούν ότι οι νέες γονιδιωματικές τεχνικές θα βοηθήσουν τους Ευρωπαίους παραγωγούς να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικότερα τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, να μειώσουν τη χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων και να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά τους απέναντι σε χώρες που ήδη αξιοποιούν αντίστοιχες τεχνολογίες.

Παράλληλα, η ΕΕ επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από εισαγόμενες αγροτικές πρώτες ύλες και να ενισχύσει τη διατροφική της ασφάλεια.

Δήλωση

Μετά την ψηφοφορία, η εισηγήτρια Jessica Polfjärd (ΕΛΚ, Σουηδία) δήλωσε τα εξής: «Πρόκειται για ιστορική νίκη για τους αγρότες της Ευρώπης και για το μέλλον της ηπείρου. Εγκρίνοντας τη χρήση των νέων γονιδιωματικών τεχνικών, επιλέξαμε την καινοτομία, την ανταγωνιστικότητα και την επισιτιστική ασφάλεια. Οι Ευρωπαίοι αγρότες ζητούσαν εδώ και χρόνια να έχουν πρόσβαση σε αυτά τα σύγχρονα εργαλεία βελτίωσης, ώστε να μπορούν να αναπτύσσουν καλλιέργειες πιο ανθεκτικές, οι οποίες θα εξαρτώνται λιγότερο από τα φυτοφάρμακα. Καθιστώντας διαθέσιμες αυτές τις ασφαλείς και επιστημονικά τεκμηριωμένες τεχνικές βελτίωσης, το Κοινοβούλιο ανταποκρίνεται στις ανάγκες των Ευρωπαίων αγροτών, διαφυλάσσει την επισιτιστική μας ασφάλεια και οικοδομεί μια πιο ανταγωνιστική και καινοτόμο Ευρώπη».

Επόμενα βήματα

Ο κανονισμός θα τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ η πλήρης εφαρμογή του προβλέπεται δύο χρόνια αργότερα.