Πρόταση για Επιμελητήριο Πρωτογενούς Τομέα: «Θεσμική ανασυγκρότηση» με διαφάνεια, έλεγχο και νέα στρατηγική για τα αγροτικά κονδύλια

216

Μια ολοκληρωμένη πρόταση για τη «Θεσμική Ανασυγκρότηση του Πρωτογενούς Τομέα» καταθέτει ομάδα αγροτών και γεωτεχνικών, προτείνοντας τη δημιουργία Επιμελητηρίου Πρωτογενούς Τομέα, το οποίο θα λειτουργεί ως ενιαίος θεσμικός και τεχνοκρατικός φορέας εκπροσώπησης του αγροτικού χώρου.

Η πρόταση έρχεται σε μια περίοδο έντονων αμφισβητήσεων γύρω από τη διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων, τη λειτουργία του ΟΠΕΚΕΠΕ, τις καθυστερήσεις πληρωμών, αλλά και τις χρόνιες παθογένειες του ελληνικού αγροτικού μοντέλου.

«Κατακερματισμένο και αδύναμο το σημερινό σύστημα»

Σύμφωνα με τους συντάκτες της πρότασης, το βασικό πρόβλημα του ελληνικού πρωτογενούς τομέα είναι ότι, ενώ η χώρα διαχειρίζεται τεράστιους ευρωπαϊκούς πόρους μέσω της ΚΑΠ, η θεσμική αρχιτεκτονική παραμένει κατακερματισμένη, αδύναμη στον έλεγχο και αποκομμένη από την πραγματική παραγωγή.

Όπως επισημαίνεται, κάθε φορά που προκύπτουν ζητήματα όπως:

• λανθασμένες δηλώσεις,
• πλασματικές εκτάσεις,
• πελατειακά δίκτυα,
• αδιαφάνεια,
• σκάνδαλα διαχείρισης,

το πρόβλημα δεν είναι μόνο πολιτικό ή ποινικό, αλλά βαθιά θεσμικό.

Η πρόταση για Επιμελητήριο Πρωτογενούς Τομέα

Η ομάδα αγροτών και γεωτεχνικών εισηγείται τη δημιουργία ενός σύγχρονου Επιμελητηρίου Πρωτογενούς Τομέα, στο οποίο θα συμμετέχουν:

• γεωτεχνικοί,
• παραγωγοί,
• συνεταιρισμοί,
• κτηνοτρόφοι,
• αλιείς,
• ειδικοί ψηφιακής γεωργίας,
• περιβαλλοντικοί επιστήμονες.

Στόχος, όπως αναφέρεται, είναι να δημιουργηθεί ένας ανεξάρτητος, τεχνοκρατικός αλλά και παραγωγικός θεσμός, που θα λειτουργεί ως «θεσμικός φρουρός» του αγροτικού χώρου.

Ο ρόλος του νέου φορέα

Σύμφωνα με την πρόταση, το νέο Επιμελητήριο θα μπορούσε να αναλάβει κρίσιμες λειτουργίες όπως:

• παρακολούθηση επιδοτήσεων,
• αξιολόγηση πραγματικής παραγωγής,
• έλεγχο βιωσιμότητας επενδυτικών σχεδίων,
• διασταύρωση αναγκών ανά περιοχή,
• αξιολόγηση προγραμμάτων.

Οι συντάκτες της πρότασης ξεκαθαρίζουν ότι δεν προτείνουν εισαγγελικό ή κατασταλτικό μηχανισμό, αλλά έναν θεσμικό φορέα τεχνικού και διαχειριστικού ελέγχου.

«Οι παραγωγοί δεν γνωρίζουν πού καταλήγουν τα χρήματα»

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ζήτημα της διαφάνειας.

Όπως επισημαίνεται, πολλοί παραγωγοί δεν γνωρίζουν:

• ποιος ωφελείται από τις ενισχύσεις,
• με ποια κριτήρια κατανέμονται τα χρήματα,
• γιατί κάποιοι λαμβάνουν περισσότερες επιδοτήσεις,
• πώς αξιολογούνται τα προγράμματα.

Για τον λόγο αυτό προτείνεται:

• δημόσια πρόσβαση στα δεδομένα επιδοτήσεων,
• περιφερειακή λογοδοσία,
• ανοιχτά δεδομένα,
• δημόσιες αξιολογήσεις.

Από τις επιδοτήσεις στον παραγωγικό μετασχηματισμό

Η πρόταση ασκεί κριτική στο μέχρι σήμερα μοντέλο αξιοποίησης των ευρωπαϊκών κονδυλίων, σημειώνοντας ότι οι επιδοτήσεις αντιμετωπίστηκαν κυρίως ως εργαλείο εισοδηματικής ανακούφισης και όχι ως μοχλός παραγωγικού μετασχηματισμού.

Σύμφωνα με το κείμενο, ως αποτέλεσμα:

• δεν αντιμετωπίστηκε ουσιαστικά το πρόβλημα του μικρού κλήρου,
• δεν προχώρησε σοβαρή αναδιάρθρωση καλλιεργειών,
• δεν δημιουργήθηκαν ισχυρές αγροδιατροφικές αλυσίδες,
• δεν έγιναν επαρκείς επενδύσεις σε τεχνολογία και υδατικούς πόρους.

Οι συντάκτες εκτιμούν ότι ένας ενιαίος θεσμικός φορέας θα μπορούσε να πιέσει για:

• μετρήσιμους παραγωγικούς στόχους,
• σύνδεση επιδοτήσεων με πραγματική ανάπτυξη,
• ενίσχυση εξαγωγών,
• επενδύσεις σε ποιότητα και καινοτομία.

«Το κράτος είναι ταυτόχρονα ρυθμιστής, χρηματοδότης και ελεγκτής»

Η πρόταση αναδεικνύει και ένα κρίσιμο θεσμικό κενό: το ποιος εκπροσωπεί πραγματικά τον αγροτικό κόσμο.

Όπως σημειώνεται, σήμερα το κράτος λειτουργεί ταυτόχρονα ως:

• νομοθέτης,
• χρηματοδότης,
• ελεγκτής,
• αξιολογητής,

γεγονός που δημιουργεί σοβαρές στρεβλώσεις.

Την ίδια στιγμή, οι αγροτικοί σύλλογοι χαρακτηρίζονται αποσπασματικοί, οι συνεταιρισμοί άνισοι σε δυναμική και οι επιστημονικοί φορείς περιορισμένοι στο αντικείμενό τους.

Οι τέσσερις άξονες της δημόσιας πρότασης

Η πρόταση για τη θεσμική ανασυγκρότηση του πρωτογενούς τομέα στηρίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες:

Α. Διαφάνεια

• Δημόσια δεδομένα επιδοτήσεων
• Ψηφιακή ιχνηλασιμότητα
• Ανεξάρτητες αξιολογήσεις

Β. Ενιαία εκπροσώπηση

• Παραγωγοί και επιστήμονες μαζί
• Περιφερειακή συμμετοχή
• Θεσμική λογοδοσία

Γ. Παραγωγικός μετασχηματισμός

• Επενδύσεις σε νερό και τεχνολογία
• Ποιότητα και εξαγωγές
• Συνεργατικά σχήματα

Δ. Νέο μοντέλο Επιμελητηρίου

• Ανοιχτό και ψηφιακό
• Αξιοκρατικό
• Συμβουλευτικό προς το κράτος
• Με πραγματική συμμετοχή της βάσης

Η μεγάλη συζήτηση για το μέλλον του πρωτογενούς τομέα

Οι συντάκτες της πρότασης υποστηρίζουν ότι η συζήτηση δεν αφορά απλώς μια νέα διοικητική δομή, αλλά ένα συνολικό σχέδιο θεσμικής ανασυγκρότησης του πρωτογενούς τομέα, βασισμένο στη διαφάνεια, την τεχνογνωσία και την κοινή εκπροσώπηση.

Όπως επισημαίνουν, το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πόσα ευρωπαϊκά κονδύλια εισρέουν στη χώρα, αλλά πώς αυτά αξιοποιούνται ώστε να παράγουν πραγματική ανάπτυξη, βιωσιμότητα και ανταγωνιστικότητα για την ελληνική αγροτική οικονομία.

Αναλυτικά η πρόταση, έχει ως εξής:  

Ο πυρήνας του προβλήματος στον Αγροτικό τομέα  είναι ότι :
η Ελλάδα διαχειρίζεται τεράστιους Ευρωπαϊκούς Πόρους για τον Πρωτογενή τομέα, αλλά η Θεσμική Αρχιτεκτονική είναι Κατακερματισμένη, Αδύναμη στον Έλεγχο και συχνά Αποκομμένη από την Πραγματική Παραγωγή.
Ο ΟΠΕΚΕΠΕ διαχειρίζεται δισεκατομμύρια -Ευρώ μέσω της ΚΑΠ:
-Άμεσες ενισχύσεις,
-Οικολογικά σχήματα,
-Συνδεδεμένες,
-Αγροπεριβαλλοντικά,
-Επενδυτικά προγράμματα.
Κάθε φορά που προκύπτουν:
-Σκάνδαλα,
-Λάθος δηλώσεις,
-Πλασματικές εκτάσεις,
-Πελατειακά δίκτυα,
-Αδιαφάνεια, το πρόβλημα δεν είναι μόνο -Ποινικό ή πολιτικό. Είναι και θεσμικό.
Δηλαδή:
-Δεν υπάρχει ισχυρός Ενιαίος Τεχνικός και Παραγωγικός Φορέας που να λειτουργεί ως «θεσμικός φρουρός» του Αγροτικού χώρου.
-Αν υπήρχε ένα σύγχρονο:
Επιμελητήριο Πρωτογενούς Τομέα με:
-Γεωτεχνικούς,
-Παραγωγούς,
-Συνεταιρισμούς,
-Κτηνοτρόφους,
-Αλιείς,
-Ειδικούς ψηφιακής γεωργίας,
-Περιβαλλοντικούς επιστήμονες,
θα μπορούσε να παίξει ρόλο:

1. Θεσμικού ελέγχου
Όχι εισαγγελικού.
Αλλά τεχνικού και διαχειριστικού.
Π.χ.:
-Παρακολούθηση επιδοτήσεων,
-Αξιολόγηση πραγματικής παραγωγής,
-Διασταύρωση αναγκών ανά περιοχή,
-Έλεγχος βιωσιμότητας σχεδίων.

2. Διαφάνειας
*Σήμερα πολλοί παραγωγοί δεν ξέρουν:
-Πού πάνε τα χρήματα,
-Ποιος ωφελείται,
-Ποια κριτήρια εφαρμόζονται,
-Γιατί κάποιοι παίρνουν περισσότερα.
*Ένας κοινός θεσμός θα μπορούσε να απαιτήσει:
-Ανοιχτά δεδομένα,
-Περιφερειακή λογοδοσία,
-Δημόσιες αξιολογήσεις προγραμμάτων.

3. Στρατηγικής αξιοποίησης των Ευρωπαϊκών Πόρων
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό.
Η Ελλάδα συχνά αντιμετώπισε τις επιδοτήσεις ως:
«εισοδηματική ανακούφιση»
και όχι ως:
«Εργαλείο Παραγωγικού Μετασχηματισμού».
Έτσι:
-Δεν λύθηκε το πρόβλημα μικρού κλήρου,
-Δεν έγινε σοβαρή αναδιάρθρωση,
-Δεν δημιουργήθηκαν ισχυρές -Αγροδιατροφικές αλυσίδες,
-Δεν επενδύσαμε αρκετά σε τεχνολογία και νερό.
Ένας Ενιαίος Φορέας θα μπορούσε να πιέζει για:
-Παραγωγικούς στόχους,
-Μετρήσιμα αποτελέσματα,
-Σύνδεση επιδοτήσεων με πραγματική ανάπτυξη.
Το κρίσιμο που θίγεται είναι : «ποιος εκπροσωπεί πραγματικά τον αγροτικό χώρο;»
Σήμερα υπάρχει κενό.
*Το κράτος:
-Νομοθετεί,
-Πληρώνει,
-Ελέγχει, δηλαδή είναι ταυτόχρονα:
-Ρυθμιστής,
-Χρηματοδότης,
-Αξιολογητής.
*Αυτό δημιουργεί στρεβλώσεις.
Από την άλλη:
-οι Αγροτικοί Σύλλογοι είναι αποσπασματικοί,
-οι Συνεταιρισμοί άνισοι,
-οι Επιστημονικοί φορείς περιορισμένοι στο αντικείμενό τους.
*Άρα λείπει ένας:
-Ανεξάρτητος, Τεχνοκρατικός αλλά και Παραγωγικός ενδιάμεσος θεσμός.
*Γιατί όμως δεν έχει γίνει;
Υπάρχουν βαθύτεροι λόγοι:

1. Πολιτικό κόστος
Ο κατακερματισμός ευνοεί:
-Πελατειακές σχέσεις,
-Τοπικές εξαρτήσεις,
-Ελεγχόμενες εκπροσωπήσεις.
Ένας ισχυρός Ενιαίος Φορέας θα είχε πολύ μεγαλύτερη αυτονομία.

2. Σύγκρουση συμφερόντων
Δεν έχουν όλοι τα ίδια συμφέροντα:
-Μεγάλοι vs μικροί παραγωγοί,
-Επιστήμονες vs συνδικαλιστές,
-Περιφέρειες μεταξύ τους,
-Διαφορετικοί κλάδοι.

3. Φόβος απώλειας ελέγχου των κονδυλίων
Οι ευρωπαϊκοί πόροι είναι τεράστιο πεδίο ισχύος.
Όποιος αποκτά:
-Τεχνική πιστοποίηση,
-Συμμετοχή στον σχεδιασμό,
-Πρόσβαση στα δεδομένα, αποκτά και Θεσμική Επιρροή.

Αν θέλουμε να το μετατρέψουμε σε ολοκληρωμένη δημόσια πρόταση
Θα έπρεπε να στηριχθεί σε 4 άξονες:

Α. Διαφάνεια
-Δημόσια δεδομένα επιδοτήσεων,
-Ανεξάρτητες αξιολογήσεις,
-Ψηφιακή ιχνηλασιμότητα.

Β. Ενιαία εκπροσώπηση
-Παραγωγοί + Επιστήμονες,
-Περιφερειακή συμμετοχή,
-Θεσμική λογοδοσία.

Γ. Παραγωγικός μετασχηματισμός
-Νερό,
-Τεχνολογία,
-Ποιότητα,
-Εξαγωγές,
-Συνεργατικά σχήματα.

Δ. Νέο Μοντέλο Επιμελητηρίου
Όχι απλό «κλειστό επαγγελματικό club», αλλά:
-Ανοιχτό,
-Ψηφιακό,
-Αξιοκρατικό,
-Συμβουλευτικό προς το κράτος,
-με πραγματική συμμετοχή της βάσης.

Η βασική ιδέα  δηλαδή δεν είναι απλώς οργανωτική.
Στην ουσία είναι πρόταση:
**-Θεσμικής Ανασυγκρότησης του Πρωτογενούς Τομέα γύρω από Διαφάνεια, Τεχνογνωσία και Κοινή Εκπροσώπηση.**
-Και αυτό συνδέεται άμεσα με το πώς Απορροφώντας και Αξιοποιούνται τα Ευρωπαϊκά Κονδύλια.