Σχέδιο δράσης αναζητά η Ε.Ε. για τα λιπάσματα

135

Η ενεργειακή και γεωπολιτική κρίση των τελευταίων ετών έχει φέρει στο προσκήνιο μια βαθύτερη και πιο σύνθετη πρόκληση για την ευρωπαϊκή γεωργία: το αυξανόμενο κόστος των λιπασμάτων και τη σύνδεσή του με την πολιτική για το διοξείδιο του άνθρακα. Η ανάγκη για έναν εναλλακτικό μηχανισμό τιμολόγησης του CO₂ αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για το μέλλον της αγροτικής παραγωγής.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναγνωρίζοντας την πίεση που δέχεται ο κλάδος, συγκάλεσε έκτακτη συνάντηση με εκπροσώπους της βιομηχανίας λιπασμάτων και του αγροτικού τομέα. Στόχος ήταν η αποτίμηση των επιπτώσεων της κρίσης, η οποία επιδεινώθηκε από τον πόλεμο, αλλά δεν οφείλεται αποκλειστικά σε αυτόν. Όπως επισημαίνεται, τα προβλήματα είναι βαθιά διαρθρωτικά και δεν μπορούν να εξηγηθούν μόνο από συγκυριακούς παράγοντες.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας εκπομπών (ETS) και ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (CBAM). Η ενσωμάτωση των λιπασμάτων σε αυτό το πλαίσιο είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του κόστους παραγωγής για τους Ευρωπαίους αγρότες, καθώς επιδιώκεται η πράσινη μετάβαση μέσω της επιβάρυνσης των εκπομπών. Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση φαίνεται να έχει σημαντικές παρενέργειες.

Συγκεκριμένα, η Ευρώπη καταγράφει απώλεια παραγωγικής ικανότητας στον τομέα των λιπασμάτων, με περίπου 10 εκατομμύρια τόνους να έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας ή σε αναστολή. Παράλληλα, η γεωργική παραγωγή μειώνεται, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη συρρίκνωση κατά 4 εκατομμύρια εκτάρια στις καλλιέργειες σιτηρών. Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι η μετάβαση σε λιπάσματα χαμηλών εκπομπών άνθρακα δεν προχωρά με τον αναμενόμενο ρυθμό, καθώς πολλά σχετικά επενδυτικά σχέδια ακυρώνονται ή εξαρτώνται από υψηλές επιδοτήσεις.

Η βασική κριτική που διατυπώνεται αφορά το γεγονός ότι το υφιστάμενο μοντέλο επικεντρώνεται κυρίως στην πλευρά της προσφοράς, αυξάνοντας το κόστος, αντί να ενισχύει τη ζήτηση για βιώσιμα προϊόντα. Έτσι, αντί να επιταχύνεται η πράσινη μετάβαση, δημιουργούνται αντικίνητρα τόσο για τους παραγωγούς όσο και για τους αγρότες.

Ως εναλλακτική, προτείνεται η αναθεώρηση του πλαισίου ETS-CBAM πριν από το 2030 και η υιοθέτηση ενός πιο ολοκληρωμένου συστήματος που θα συνδέει την παραγωγή λιπασμάτων με την απορρόφηση άνθρακα στη γεωργία. Το Πλαίσιο Πιστοποίησης Απορρόφησης Άνθρακα (CRCF) αναδεικνύεται ως πιθανός πυλώνας αυτής της νέας προσέγγισης, επιτρέποντας στους αγρότες να συμμετέχουν ενεργά στις αγορές άνθρακα και να αποκομίζουν οικονομικά οφέλη από τις περιβαλλοντικές τους πρακτικές.

Παράλληλα, επισημαίνεται η ανάγκη άρσης των κανονιστικών εμποδίων για τα οργανικά λιπάσματα, όπως η κοπριά και τα υπολείμματα βιοαερίου, καθώς και η ενίσχυση επενδύσεων μέσω ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων. Η ενίσχυση λύσεων «Made in EU» θεωρείται επίσης κρίσιμη, προκειμένου να διασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα και να περιοριστούν οι κίνδυνοι εξάρτησης από διεθνείς αλυσίδες αξίας.

Χωρίς μια ουσιαστική αναπροσαρμογή της πολιτικής για το CO₂, η Ευρώπη κινδυνεύει να αποδυναμώσει τόσο τη γεωργική της παραγωγή όσο και τη βιομηχανία λιπασμάτων. Αντίθετα, ένα πιο ισορροπημένο και δίκαιο σύστημα θα μπορούσε να αποτελέσει καταλύτη για μια βιώσιμη και ανθεκτική αγροτική οικονομία.

Παρέμβαση Μανιάτη: Ζητά ευρωπαϊκό μηχανισμό λιπασμάτων

Στο μεταξύ, το θέμα της αντιμετώπισης της κρίσης στον τομέα των λιπασμάτων για την ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας στην ΕΕ, αναδεικνύει με ερώτησή του προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο Αντιπρόεδρος της Ομάδας των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D) στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Καθ. Γιάννης Μανιάτης.

Ο ευρωβουλευτής του ΠΑ.ΣΟ.Κ. τονίζει ότι οι συνέπειες της γεωπολιτικής αστάθειας των τελευταίων ετών, δεν περιορίζονται μόνο στις αγορές ενέργειας, αλλά επεκτείνονται σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα και ιδιαίτερα στην παραγωγή τροφίμων.

Τόσο η ενεργειακή κρίση του 2022, όσο και ο πρόσφατος αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, ανέδειξαν τις δομικές αδυναμίες της ευρωπαϊκής παραγωγής λιπασμάτων, λόγω της εξάρτησής της από το φυσικό αέριο τρίτων χωρών. Οι εξελίξεις αυτές οδήγησαν τόσο στην εκτίναξη του κόστους αγροτικής παραγωγής όσο και στην ενίσχυση της επισιτιστικής ανασφάλειας της ΕΕ, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το κλείσιμο του 70% των ευρωπαϊκών εργοστασίων το 2022.

Σύμφωνα με τον Επικεφαλής της Ευρωομάδας του ΠΑ.ΣΟ.Κ., την ίδια στιγμή που ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, όπως αυτή της Ισπανίας, έχουν ήδη θεσμοθετήσει μέτρα ύψους 500 εκατ. ευρώ για την αντιμετώπιση του προβλήματος και την ουσιαστική στήριξη του αγροτικού τομέα, στην Ελλάδα τα μέτρα που έχουν ανακοινωθεί είναι είτε ανεπαρκή, είτε περιορισμένης εμβέλειας.

Τέλος, με την ερώτησή του ο Γ. Μανιάτης καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να τοποθετηθεί τόσο ως προς τη δυνατότητα θέσπισης ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού για τα λιπάσματα, ο οποίος θα περιλαμβάνει εργαλεία στρατηγικού σχεδιασμού και διαχείρισης κρίσεων, όπως η δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων, όσο και ως προς τις πρωτοβουλίες που προτίθεται να αναλάβει για την ενίσχυση της έρευνας σε εναλλακτικές τεχνολογίες λίπανσης.

«Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οφείλει να διασφαλίσει τόσο την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας λιπασμάτων, όσο και την επάρκεια παραγωγής τροφίμων στην Ένωση» υπογραμμίζει ο Γ. Μανιάτης και συνεχίζει «Προτείνω τη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων λιπασμάτων, κατά το πρότυπο των στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου».

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της ερώτησης:

Ερώτηση με αίτημα γραπτής απάντησης

προς την Επιτροπή

Άρθρο 144 του Κανονισμού

Γιάννης Μανιάτης (S&D)

Θέμα: Αντιμετώπιση της κρίσης λιπασμάτων και ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας στην ΕΕ

“H γεωπολιτική αστάθεια των τελευταίων ετών, έχει σοβαρές συνέπειες που δεν περιορίζονται μόνο στη διαθεσιμότητα και τις τιμές ενέργειας, αλλά δημιουργεί πολλαπλά προβλήματα σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.

Τόσο η ενεργειακή κρίση του 2022, όσο και ο πρόσφατος αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, έχουν αποδείξει ότι οι διαταραχές παροχής φυσικού αερίου προς την ΕΕ, επηρεάζουν, εκτός των άλλων, άμεσα την παραγωγή και διάθεση λιπασμάτων (το 2022, έκλεισε το 70% των ευρωπαϊκών εργοστασίων). Αποτέλεσμα, η εκτίναξη του κόστους αγροτικής παραγωγής αλλά κυρίως η απειλή της επισιτιστική ασφάλεια της ΕΕ.

Η Ισπανία πρόσφατα ανέλαβε σημαντικές πρωτοβουλίες, ζητώντας τη διαμόρφωση ενός ευρωπαϊκού σχεδίου για την αποτροπή μελλοντικών κρίσεων και επενδύσεις στην έρευνα για εναλλακτικές μορφές λίπανσης. Ταυτόχρονα, στηρίζει τους αγρότες της με οικονομικά μέτρα ύψους 500 εκατ. ευρώ για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων του αυξημένου κόστους των λιπασμάτων.

Στην Ελλάδα, τα μέτρα που έχει παρουσιάσει η κυβέρνηση είναι ασήμαντης κλίμακας και δεν επαρκούν για την ουσιαστική αντιμετώπιση του προβλήματος.

Ερωτάται η Επιτροπή:

1. Πως αξιολογεί τη θέσπιση ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού λιπασμάτων, με εργαλεία στρατηγικού σχεδιασμού, αλλά και έκτακτης ανάγκης, όπως η δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων, για την συντονισμένη στήριξη των αγροτών της ΕΕ σε περιόδους κρίσης;
2. Ποιες πρωτοβουλίες προτίθεται να λάβει για την ενίσχυση της έρευνας σε εναλλακτικές τεχνολογίες λίπανσης, ώστε να μειωθεί η εξάρτησή μας από τρίτες χώρες;”