Στρατηγικές Φυτοπροστασίας χαμηλών εισροών σε επιτραπέζια σταφύλια (βίντεο)

128

Οι μυκητολογικές ασθένειες της αμπέλου όπως το ωϊδιο, ο βοτρύτης και ο περονόσπορος απειλούν και υποβαθμίζουν ποιοτικά και οικονομικά τα επιτραπέζια σταφύλια παγκοσμίως. Η ανάγκη για βιώσιμες στρατηγικές διαχείρισης των ασθενειών αυτών είναι επιτακτική. Ιδιαίτερη σημασία σήμερα αποκτά η αξιοποίηση σύγχρονων ηλεκτρονικών συστημάτων υποστήριξης λήψης αποφάσεων (Decision Support Systems – DSS), τα οποία βασίζονται σε μετεωρολογικά δεδομένα και επιδημιολογικά ή άλλα μοντέλα τα οποία παρέχουν αξιόπιστες προγνώσεις για την εμφάνιση και εξέλιξη μυκητολογικών ασθενειών στο αμπέλι.

Επίσης, συμβάλλουν στην λήψη απόφασης για την επιλογή του κατάλληλου φυτοπροστατευτικού προϊόντος ανάλογα με την ετικέτα του κάθε μυκητοκτόνου, την πίεση προσβολής, το στάδιο ανάπτυξης της καλλιέργειας και τον κίνδυνο εμφάνισης και εξέλιξης των ασθενειών.

Στην παρούσα μελέτη δοκιμάστηκαν διάφορες στρατηγικές φυτοπροστασίας σε επιτραπέζια σταφύλια που περιλάμβαναν μεμονωμένα εγκεκριμένα χημικά και βιολογικά μυκητοκτόνα, νέες πειραματικές δραστικές ουσίες που πληρούσαν τις προϋποθέσεις ασφάλειας για δοκιμή στον αγρό, όπως νανοσκευάσματα χιτοζάνης (αυτοτελή προϊόντα ή συζευγμένα με χαλκό, ή/και σαλικυλικό οξύ) καθώς και το μη εμπορικό βακτήρια Bacillus halotolerans.

Ο προγραμματισμός των επεμβάσεων, και η κατηγορία μυκητοκτόνου που χρησιμοποιούνταν κατά την διάρκεια δύο ετών (2024 και 2025) βασίστηκε στην εκτίμηση τόσο της πίεσης μολύσματος όσο και της εξέλιξης των πρωτογενών και δευτερογενών προσβολών από τους μύκητες παθογόνα της αμπέλου βάσει του συστήματος DSS Agrigenius® Table Grapes.

Το πείραμα πραγματοποιήθηκε σε εμπορικό αμπελώνα επιτραπέζιου σταφυλιού, ποικιλίας Crimson, στην Αλεξάνδρεια Ημαθίας.

Στο πλαίσιο αυτό, κατά τη διάρκεια των δύο ετών αξιολογήθηκε η αποτελεσματικότητα διαφορετικών στρατηγικών φυτοπροστασίας ανά καλλιεργητική περίοδο.

Κατά την πρώτη καλλιεργητική περίοδο 2024 αξιολογήθηκαν 9 στρατηγικές (ΣΤΡ1-9) προγραμμάτων ψεκασμού με συνθετικά χημικά μυκητοκτόνα ή βιομυκητοκτόνα σε μεμονωμένες εφαρμογές (ανά ομάδες κοινού τρόπου δράσης ή σε συνδυασμούς), ενώ κατά τη δεύτερη περίοδο (2025) αξιολογήθηκαν 3 μόνο στρατηγικές φυτοπροστασίας (με βάση τα αποτελέσματα του 2024): η ΣΤΡ1 (μόνο χημικά μυκητοκτόνα), ΣΤΡ2 (μόνο βιομυκητοκτόνα) και η ΣΤΡ3 (συνδυασμός χημικών και βιολογικών μυκητοκτόνων), έναντι των παρατηρούμενων ασθενειών που προαναφέρονται συνδυαστικά.

Επιπλέον, αξιολογήθηκε η επίδραση κάθε στρατηγικής στην απόδοση σταφυλιών και στην εμπορευσιμότητα των παραγόμενων σταφυλιών. Η επιλογή των σκευασμάτων γινόταν με βάση τις προγνώσεις έναρξης και εξέλιξης των
ασθενειών του συστήματος DSS Agrigenius® Table Grapes.

Ένας πολύ γενικός κανόνας επιλογής των ουσιών που κάθε φορά εφαρμόζονταν ήταν: όταν ο αναμενόμενος κίνδυνος κάθε μίας από τις τρεις ασθένειες ήταν χαμηλός, χρησιμοποιούνταν κάποιο βιομυκητοκτόνο ενώ σε μέσο κίνδυνο χρησιμοποιούνταν βιομυκητοκτόνα ή χαλκός/θειάφι η κάποιο μυκητοκτόνο σε συνάρτηση πάντα με το βλαστικό στάδιο της αμπέλου στην εκάστοτε χρονική στιγμή και με βάση τα κρίσιμα στάδια για κάθε ασθένεια.

Σε υψηλό κίνδυνο, και ανάλογα με τη φύση του παθογόνου, χρησιμοποιούνταν κυρίως χημικά μυκητοκτόνα. Δραστικές ουσίες που εκτιμήθηκε ότι ενδέχεται να παρουσιάσουν σημαντικά υπολείμματα στο τελικό προϊόν, χρησιμοποιήθηκαν σε χρονική απόσταση όσο το δυνατόν μεγαλύτερη από τη συγκομιδή. Επίσης έγινε μηδαμινή χρήση δραστικών ουσιών υποψηφίων προς υποκατάσταση.

Το 2ο έτος (με βάση τα αποτελέσματα και του 1ου), η ΣΤΡ 3 που αντιπροσώπευε ένα σχήμα Ολοκληρωμένης Φυτοπροστασίας είχε ως αποτέλεσμα να μην υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά, όσον αφορά στα
εμπορεύσιμα σταφύλια, σε σύγκριση με τη ΣΤΡ 1, η οποία περιλάμβανε την εφαρμογή μόνο χημικών συνθετικών μυκητοκτόνων. Παράχθηκαν επίσης σταφύλια με σαφή μείωση των ανιχνεύσιμων υπολειμμάτων μυκητοκτόνων ουσιών σε αυτά, όπως αναφέρεται ακολούθως.

Όλα τα παραπάνω επιτευχθήκαν με μόνο εννέα (9) εφαρμογές συνθετικών μυκητοκτόνων για το σύνολο των τριών κυριότερων μυκητολογικών ασθενειών της αμπέλου δηλαδή του περονόσπορου, του ωϊδίου και του βοτρύτη στην ΣΤΡ3.

Σε αυτό το σημείο πρέπει να σημειωθεί ότι ακόμα και στην ΣΤΡ1 ο αριθμός εφαρμογών χημικών συνθετικών μυκητοκτόνων ήταν χαμηλότερος αυτού του παραγωγού που καθ’ όλη την καλλιεργητική περίοδο επέλεξε να κάνει εβδομαδιαίες εφαρμογές μεμονωμένων ή συνδυασμού μυκητοκτόνων.

Όσον αφορά στα υπολείμματα, τα ευρήματα του 2024 λειτούργησαν ως βάση τεκμηρίωσης για τον σχεδιασμό των στρατηγικών του 2025. Συγκεκριμένα, η μελέτη 2024 ανέδειξε δραστικές ουσίες με σημαντική υπολειμματικότητα, ενώ η μελέτη 2025, ως πιο στοχευμένη, εστίαζε σε διακριτές στρατηγικές διαχείρισης υπολειμμάτων και σε δραστικές ουσίες που, υπό το εστιασμένο πρόγραμμα, οδηγούσαν σε πολύ χαμηλές ή μη ανιχνεύσιμες συγκεντρώσεις στη συγκομιδή (ΣΤΡ2–ΣΤΡ3).

Παράλληλα, το 2025 βρέθηκε ότι η ίδια δραστική ουσία εμφάνιζε διαφορετική συμπεριφορά ανάλογα με τη στρατηγική (μη ανιχνεύσιμα υπολείμματα στην ολοκληρωμένη, αλλά ποσοτικοποιήσιμη στο χημικό πρόγραμμα).

 Η εκτίμηση της μακροχρόνιας και της βραχείας διατροφικής έκθεσης του καταναλωτή δεν ανέδειξε ανησυχίες. Το γεγονός αυτό τεκμηριώνει ότι όλες οι στρατηγικές φυτοπροστασίας διασφαλίζουν την προστασία του καταναλωτή, ενώ τα παραγόμενα προϊόντα πληρούν τις απαιτήσεις ασφάλειας και μπορούν να διατεθούν στην αγορά της ΕΕ.

Συμπερασματικά, η ολοκληρωμένη διαχείριση ασθενειών σε αμπελώνες με στόχο την αυξημένη απόδοση παραγωγής σε συνδυασμό με τη μείωση χημικών εισροών και του περιβαλλοντικού αποτυπώματος καθώς και ελαχιστοποίηση ή/και εξάλειψη υπολειμμάτων φυτοπροστατευτικών προϊόντων στο τελικό προϊόν είναι εφικτή με τη βοήθεια τεχνολογικών εργαλείων.

«Με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU»

ΑΙΜΙΛΙΑ ΜΑΡΚΕΛΛΟΥ¹, ΘΕΩΝΗ ΜΑΡΓΑΡΙΤΟΠΟΥΛΟΥ¹, ΜΑΡΙΑ-ΦΡΑΝΤΖΈΣΚΑ ΤΡΙΒΙΖΑ¹, ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ³ και ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΣΙΤΣΙΓΙΑΝΝΗΣ²
¹Εργαστήριο Μυκητολογίας, Επιστημονική Διεύθυνση Φυτοπαθολογίας, Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, 14561, Κηφισιά
²Εργαστήριο Φυτοπαθολογίας, Τμήμα Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, 11855, Αθήνα
³Εργαστήριο Υπολειμμάτων Γεωργικών Φαρμάκων, Επιστημονική Διεύθυνση Ελέγχου
Γεωργικών Φαρμάκων & Φυτοφαρμακευτικής, Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, 14561,
Κηφισιά e-mail: e.markellou@bpi.gr

*Περίληψη από την εισήγηση που αναπτύχθηκε στην 9^η Πανελλήνια Συνάντηση Φυτοπροστασίας στη Λάρισα 10-12 Μαρτίου 2026