Το μέλλον της καστανοκαλλιέργειας περνά από τη νέα γενιά

90

Στην καρδιά της κοιλάδας του Santerno, το αγρόκτημα Il Regno del Marrone αναδεικνύει την αξία του περίφημου Marrone di Castel del Rio IGP, ενός από τα σημαντικότερα προϊόντα της ιταλικής καστανοπαραγωγής. Πίσω από την ποιότητα του προϊόντος κρύβεται μια ολόκληρη παράδοση αιώνων, αλλά και ένας διαρκής αγώνας των παραγωγών απέναντι στην κλιματική αλλαγή, τις ασθένειες και την έλλειψη νέων ανθρώπων που θα συνεχίσουν αυτή την πολύτιμη αγροτική δραστηριότητα.

Η ανθοφορία της καστανιάς δίνει το σύνθημα για τη νέα σοδειά

Η περίοδος της ανθοφορίας, από τον Ιούνιο έως τον Ιούλιο, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στάδια του ετήσιου κύκλου της καστανιάς. Από την επιτυχημένη επικονίαση των χαρακτηριστικών ανοιχτόχρωμων ανθών θα εξαρτηθεί η ανάπτυξη των καρπών που θα συγκομιστούν το φθινόπωρο. Με στόχο να αναδείξει αυτή τη λιγότερο γνωστή αλλά καθοριστική περίοδο της καλλιέργειας, η Associazione Nazionale Città del Castagno διοργανώνει το Castanetum Flower Festival, μια πανιταλική πρωτοβουλία στην οποία συμμετέχουν περισσότερες από 40 κοινότητες.

Το Marrone di Castel del Rio IGP: ένα κάστανο με μοναδικά χαρακτηριστικά

Πρωταγωνιστής της εκδήλωσης ήταν το Marrone di Castel del Rio IGP, ένα προϊόν Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης που ξεχωρίζει για τη λευκή, γλυκιά και ιδιαίτερα λεπτή σάρκα του, χωρίς ίνες. Τα χαρακτηριστικά αυτά το καθιστούν ανώτερο από το κοινό κάστανο τόσο ως προς τη γεύση όσο και ως προς τις δυνατότητες αξιοποίησής του στη γαστρονομία, από γλυκές μέχρι αλμυρές συνταγές.

Μια γιορτή αφιερωμένη στην τοπική παραγωγή και τη γαστρονομία

Η εκδήλωση στο Il Regno del Marrone οργανώθηκε από τη Franca Poggiali και την κόρη της, Monia Rontini, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Associazione Nazionale Città del Castagno, των Le Donne dell’Ortofrutta και αντιπρόεδρο του Συνεταιρισμού Καστανοπαραγωγών του Castel del Rio. Οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν το τοπικό προϊόν μέσα από γευσιγνωσίες, ξεναγήσεις στους καστανεώνες, εργαστήρια για παιδιά και δράσεις που συνέδεσαν την αγροτική παραγωγή με τον τουρισμό και την τοπική παράδοση.

Περιήγηση στους αιωνόβιους καστανεώνες της κοιλάδας Santerno

Οι καστανεώνες που παράγουν το Marrone di Castel del Rio IGP εκτείνονται σε περίπου 700 εκτάρια, καλύπτοντας τέσσερις δήμους της περιοχής: Castel del Rio, Fontanelice, Borgo Tossignano και Casalfiumanese. Από αυτά, τα 400 εκτάρια βρίσκονται στο Castel del Rio, ενώ περίπου 50 εκτάρια διαχειρίζεται το αγρόκτημα Il Regno del Marrone. Οι αιωνόβιες καστανιές συνθέτουν ένα μοναδικό φυσικό τοπίο, αποτελώντας αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας και της ταυτότητας της περιοχής.

Από το κλάδεμα έως τη συγκομιδή: η φροντίδα πίσω από κάθε καρπό

Η παραγωγή ποιοτικού κάστανου απαιτεί συνεχή φροντίδα καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Το κλάδεμα ανανεώνει τη βλάστηση και διατηρεί την ισορροπία των δέντρων, ενώ η συλλογή των ξύλων αξιοποιείται ως καύσιμη ύλη για τους παραδοσιακούς φούρνους ξήρανσης. Παράλληλα, ο καθαρισμός του υπορόφου του δάσους γίνεται με τρόπο που ενισχύει τη φυσική γονιμότητα του εδάφους, καθώς τα οργανικά υπολείμματα παραμένουν στο περιβάλλον και λειτουργούν ως φυσικό λίπασμα.

Κλιματική αλλαγή, ξηρασία και ακραία καιρικά φαινόμενα δοκιμάζουν την παραγωγή

Τα τελευταία χρόνια η καστανοκαλλιέργεια αντιμετωπίζει διαδοχικές προκλήσεις. Η εμφάνιση της ασιατικής σφήκας της καστανιάς (Dryocosmus kuriphilus) το 2011 μείωσε σημαντικά την παραγωγή, ενώ η παρατεταμένη ξηρασία και οι πλημμύρες που έπληξαν την Emilia-Romagna το 2023 επιβάρυναν ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Η ετήσια παραγωγή του Il Regno del Marrone έχει μειωθεί από περίπου 100 τόνους σε περίπου 60 τόνους, αποτυπώνοντας τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης και των ακραίων καιρικών φαινομένων.

Η αξιοποίηση κάθε μεγέθους κάστανου μέσα από σύγχρονες μεταποιητικές εφαρμογές

Μετά τη συγκομιδή, οι καρποί διαχωρίζονται ανάλογα με το μέγεθος και την ποιότητά τους, ώστε να αξιοποιηθεί πλήρως η παραγωγή. Τα μικρότερα κάστανα οδηγούνται στη μεταποίηση για την παραγωγή αλεύρου, κρεμών και άλλων προϊόντων, τα μεσαία χρησιμοποιούνται για ξήρανση ή ψήσιμο, ενώ οι μεγαλύτεροι καρποί διατίθενται ως νωπό προϊόν υψηλής ποιότητας στην αγορά.

Το κάστανο ως προϊόν τεσσάρων εποχών

Παρότι το κάστανο συνδέεται παραδοσιακά με το φθινόπωρο και τα ψημένα κάστανα, οι δυνατότητες αξιοποίησής του είναι πολύ ευρύτερες. Μέσα από τη μεταποίησή του σε αλεύρι, γλυκά, ζυμαρικά, κρέμες και άλλα προϊόντα, μπορεί να αποτελεί βασικό συστατικό της καθημερινής διατροφής καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, προσφέροντας σημαντική προστιθέμενη αξία στους παραγωγούς.

Οι καστανοπαραγωγοί ως θεματοφύλακες των ορεινών οικοσυστημάτων

Ο ρόλος των καστανοπαραγωγών δεν περιορίζεται στην παραγωγή ενός αγροτικού προϊόντος. Η συνεχής φροντίδα των καστανεώνων συμβάλλει στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, στη μείωση του κινδύνου πυρκαγιών, στην προστασία από τη διάβρωση των εδαφών και στη θωράκιση των ορεινών περιοχών απέναντι σε κατολισθήσεις και πλημμύρες. Με τον τρόπο αυτό, οι παραγωγοί λειτουργούν ως πραγματικοί διαχειριστές του φυσικού περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς των ορεινών κοινοτήτων.

Το μεγάλο στοίχημα της γενεακής ανανέωσης

Η διατήρηση της καστανοκαλλιέργειας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την είσοδο νέων ανθρώπων στον κλάδο. Ωστόσο, η χαμηλή κερδοφορία, οι δύσκολες συνθήκες εργασίας και οι περιορισμένες προοπτικές αποθαρρύνουν τις νεότερες γενιές από το να επενδύσουν στην αγροτική παραγωγή. Όπως επισημαίνει η Monia Rontini, η γενεακή ανανέωση δεν αποτελεί μόνο οικονομική ανάγκη, αλλά και προϋπόθεση για τη διατήρηση της πολύτιμης τεχνογνωσίας που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά.

Χωρίς βιώσιμο εισόδημα, η παραδοσιακή καστανοκαλλιέργεια απειλείται

Κατά την παρουσίαση του Castanetum Flower Festival στη Βουλή των Αντιπροσώπων της Ιταλίας, η Monia Rontini υπογράμμισε ότι χωρίς πολιτικές που θα εξασφαλίζουν αξιοπρεπές εισόδημα στους παραγωγούς, η παραδοσιακή καστανοκαλλιέργεια κινδυνεύει να εξαφανιστεί. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στις πολύ χαμηλές συντάξεις πολλών μικρών καστανοπαραγωγών, οι οποίες, ακόμη και μετά από περισσότερα από 40 χρόνια εργασίας, συχνά δεν ξεπερνούν τα 500 ευρώ μηνιαίως. Όπως τόνισε, χωρίς ουσιαστική οικονομική στήριξη και κίνητρα για τους νέους, θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να διασφαλιστεί η συνέχεια ενός τομέα που αποτελεί σημαντικό κομμάτι της αγροτικής, περιβαλλοντικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της Ιταλίας.

Με πληροφορίες από freshplaza.com