Υπογράφηκε η ιστορική – και αμφιλεγόμενη – συμφωνία ΕΕ–Mercosur: Η μεγαλύτερη ζώνη ελεύθερου εμπορίου στον κόσμο

199

Την ιστορική αλλά έντονα αμφιλεγόμενη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου υπέγραψαν σήμερα, Σάββατο 17 Ιανουαρίου, στην Ασουνσιόν της Παραγουάης, η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι χώρες της Mercosur, ολοκληρώνοντας έναν κύκλο διαπραγματεύσεων που διήρκεσε περισσότερο από 25 χρόνια. Η συμφωνία δημιουργεί μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές ζώνες παγκοσμίως, καλύπτοντας περίπου 700 εκατομμύρια καταναλωτές, ενώ προκαλεί έντονες ανησυχίες, κυρίως στον ευρωπαϊκό αγροτικό τομέα.

Υπογραφές και πολιτικά μηνύματα από Βρυξέλλες και Λατινική Αμερική

Τη συμφωνία υπέγραψαν εκ μέρους της ΕΕ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.
«Ήταν ένα μακρύ ταξίδι, αλλά η συμφωνία ΕΕ–Mercosur έρχεται την κατάλληλη στιγμή», δήλωσε ο Αντόνιο Κόστα, κάνοντας λόγο για τη μεγαλύτερη ζώνη ελεύθερων συναλλαγών στον κόσμο.
Από την πλευρά της, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι «έπειτα από 25 χρόνια εργασίας, γράφουμε ιστορία», χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή εμπορική συμφωνία, με ισχυρό γεωπολιτικό αποτύπωμα.

Οικονομικά οφέλη και κατάργηση δασμών δισεκατομμυρίων

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Κομισιόν, οι εξαγωγές της ΕΕ προς τη Mercosur ενδέχεται να αυξηθούν έως και 50 δισ. ευρώ, ενώ οι εξαγωγές των χωρών της Mercosur προς την Ευρώπη έως και 9 δισ. ευρώ.
Η συμφωνία προβλέπει κατάργηση δασμών αξίας δισεκατομμυρίων ευρώ, ενίσχυση του ανταγωνισμού «επί ίσοις όροις» και σημαντικά οφέλη για περίπου 60.000 ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, εκ των οποίων οι μισές είναι μικρομεσαίες. Οι εξοικονομήσεις από χαμηλότερους δασμούς εκτιμάται ότι θα φτάνουν τα 4 δισ. ευρώ ετησίως.

Βιωσιμότητα, κλίμα και γεωπολιτική διάσταση

Η πρόεδρος της Επιτροπής τόνισε ότι η συμφωνία περιλαμβάνει νομικές δεσμεύσεις για την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, ενισχύοντας τις κοινές φιλοδοξίες των δύο περιοχών για βιώσιμη ανάπτυξη.
Παράλληλα, χαρακτήρισε τη συμφωνία «γεωπολιτική δέσμευση» βασισμένη σε κοινές αξίες, τον σεβασμό στους κανόνες και την εμπιστοσύνη, ανοίγοντας τον δρόμο για στενότερη συνεργασία σε ζητήματα βιωσιμότητας, ισότητας, ειρήνης και ασφάλειας.

Αγροτικές ανησυχίες και «δικλίδες ασφαλείας»

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις αντιδράσεις του ευρωπαϊκού αγροτικού τομέα. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν διαβεβαίωσε ότι έχουν προβλεφθεί ισχυρές δικλίδες ασφαλείας για την προστασία των ευαίσθητων γεωργικών τομέων και των εισοδημάτων των αγροτών, καθώς και η διασφάλιση 350 ευρωπαϊκών γεωγραφικών ενδείξεων.
Ωστόσο, αγρότες – κυρίως κτηνοτρόφοι σε χώρες όπως η Γαλλία – εκφράζουν φόβους για αθέμιτο ανταγωνισμό, λόγω χαμηλότερων περιβαλλοντικών και υγειονομικών προτύπων στη Λατινική Αμερική.

Τα επόμενα βήματα για την εφαρμογή της συμφωνίας

Η ΕΕ και η Mercosur υπέγραψαν τη Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης (EMPA) και μια Προσωρινή Συμφωνία Εμπορίου (iTA).
Η EMPA θα πρέπει να επικυρωθεί από όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ, ενώ η iTA – που αφορά αποκλειστικά αρμοδιότητες της Ένωσης – θα τεθεί προς έγκριση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, ώστε να εφαρμοστεί προσωρινά μέχρι την πλήρη επικύρωση.

Τι είναι η Mercosur και γιατί η συμφωνία προκαλεί αντιδράσεις

Η εμπορική συμφωνία Mercosur έχει συναφθεί μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Mercosur.

Το Mercosur (Mercado Común del Sur) είναι ένας εμπορικός συνασπισμός της Νότιας Αμερικής που ιδρύθηκε το 1991 από τα ιδρυτικά μέλη Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη και Ουρουγουάη.

Τα πλήρη μέλη, «κράτη μέρη», του Mercosur περιλαμβάνουν τα ιδρυτικά μέλη και τη Βολιβία, η οποία προσχώρησε πρόσφατα ως πλήρες μέλος το 2024. Η Βενεζουέλα ήταν πλήρες μέλος το 2012, αλλά επί του παρόντος έχει ανασταλεί η ιδιότητά της ως μέλους του Mercosur λόγω μη συμμόρφωσης.

Με 25 χρόνια προετοιμασίας, η εμπορική συμφωνία θα είναι η μεγαλύτερη της ΕΕ όσον αφορά τις μειώσεις δασμών.

Ο περιορισμός των δασμών αναμένεται να επηρεάσει δύο τεράστιες αγορές: περίπου 450 εκατομμύρια καταναλωτές στην Ευρώπη και περίπου 270 εκατομμύρια στη Νότια Αμερική.

Η συμφωνία, η οποία συνήφθη στα τέλη του 2024 αλλά αναμένεται να επικυρωθεί, θα επιτρέψει στην ΕΕ να εξάγει περισσότερα οχήματα, μηχανήματα, κρασιά και οινοπνευματώδη ποτά στη Λατινική Αμερική, ενώ θα διευκολύνει την είσοδο βοείου κρέατος, ζάχαρης, ρυζιού, μελιού και σόγιας από τη Νότια Αμερική στην Ευρώπη.

Η ενεργειακή και τεχνολογική μετάβαση της Ευρώπης έχει ωθήσει την Ένωση να ενισχύσει τους δεσμούς της με μια περιοχή πλούσια σε ορυκτά, όπως λίθιο, χαλκό, σίδηρο και κοβάλτιο.

Γιατί οι αγρότες τάσσονται ενάντιά της;

Οι αγρότες αντιτίθενται σθεναρά στη συμφωνία με το Mercosur, η οποία, όπως υποστηρίζουν, θα «πλημμυρίσει» την αγορά με φθηνότερες εναλλακτικές λύσεις και θα προκαλέσει ανυπολόγιστη ζημιά στα μέσα διαβίωσής τους.

Ο αγροτικός τομέας της Λατινικής Αμερικής, από την άλλη πλευρά, αναμένεται να ωφεληθεί σημαντικά.

Το 2024, οι τέσσερις χώρες του Mercosur εξήγαγαν γεωργικά και αγροδιατροφικά προϊόντα αξίας 23,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων στην ΕΕ, σύμφωνα με την Eurostat, με αποτέλεσμα το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ να ανέλθει σε 20,1 δισεκατομμύρια ευρώ (23,6 δισεκατομμύρια δολάρια).

Η συμφωνία προβλέπει ποσοστώσεις εξαγωγών προς την ΕΕ ύψους 99.000 τόνων για το βόειο κρέας, που αντιστοιχεί στο 1,6% της παραγωγής της Ένωσης.

Η Επιτροπή έχει δηλώσει ότι θα συνεχίσουν να ισχύουν δασμοί άνω του 40% και όχι 7,5% για τις εξαγωγές που υπερβαίνουν την ποσόστωση.

Οι Γάλλοι κτηνοτρόφοι φοβούνται ότι θα απειληθεί η ανταγωνιστικότητά τους, υποστηρίζοντας ότι οι ομόλογοί τους στη Νότια Αμερική δεν υπόκεινται στα ίδια μέτρα για το περιβάλλον και την ασφάλεια των τροφίμων όπως στην Ευρώπη.

Οι νομοθέτες της ΕΕ θέλουν η Επιτροπή να παρεμβαίνει εάν ένα προϊόν του Mercosur κοστίζει τουλάχιστον 5% λιγότερο από το αντίστοιχο προϊόν της ΕΕ και εάν ο όγκος των αφορολόγητων εισαγωγών αυξηθεί κατά περισσότερο από 5%.