Zιζάνια, ζιζανιοκτόνα και νέες τεχνολογίες στην καλλιέργεια του ρυζιού

Η καλλιέργεια του ρυζιού αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αγροτικούς τομείς της χώρας, ιδιαίτερα στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλονίκης, όπου συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο μέρος (>80%) της εθνικής παραγωγής. Τα ζιζάνια παραμένουν ένας από τους βασικότερους περιοριστικούς παράγοντες της καλλιέργειας εξαιτίας του ανταγωνισμού με το ρύζι για θρεπτικά στοιχεία, νερό, φως με αποτέλεσμα τη μείωση της απόδοσης, την υποβάθμιση της ποιότητας και γενικότερα κόστους παραγωγής. Η αντιμετώπισή τους βασίστηκε επί δεκαετίες κυρίως στη χημική ζιζανιοκτονία, γεγονός που ανέδειξε με την πάροδο του χρόνου την ανάγκη για ορθολογική χρήση των ζιζανιοκτόνων και ολοκληρωμένες στρατηγικές διαχείρισης. Η εκτεταμένη και συχνά μονοδιάστατη χρήση ζιζανιοκτόνων οδήγησε στην εμφάνιση και εξάπλωση ανθεκτικών πληθυσμών ζιζανίων. Χαρακτηριστικά παραδείγματα στην καλλιέργεια του ρυζιού είναι τα είδη ζιζανίων μουχρίτσα (Echinochloa spp.), άγριο ρύζι (Oryza sativa) και μοσχοκύπερη (Cyperus difformis), τα οποία παρουσιάζουν μεγάλη γενετική ποικιλότητα και ικανότητα προσαρμογής. Η διασταυρωτή ή/και πολλαπλή ανθεκτικότητα των τριών ζιζανίων περιορίζει την αποτελεσματικότητα αρκετών εκ των διαθέσιμων δραστικών ουσιών και καθιστά αναγκαία τη μετάβαση σε ένα σύστημα που στηρίζεται στη στοχευμένη και τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν τα νέα συστήματα καλλιέργειας, όπως του τύπου Clearfield® και Provisia®, τα οποία προσφέρουν πρόσθετες επιλογές ελέγχου ζιζανίων μέσω της χρήσης εξειδικευμένων ζιζανιοκτόνων. Ωστόσο, τα συστήματα αυτά δεν αποτελούν από μόνα τους λύση αποκλειστικής εφαρμογής, αλλά πρέπει να εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ολοκληρωμένης διαχείρισης των ζιζανίων. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η συνεχής χρήση του ενός ζιζανιοκτόνου αυτής της τεχνολογίας οδήγησε ήδη σε εξέλιξη ανθεκτικότητας στο άγριο ρύζι ή/και στη μουχρίτσα. Οι ψηφιακές τεχνολογίες κατά τα τελευταία χρόνια προσφέρουν ισχυρά εργαλεία υποστήριξης της αειφορικής διαχείρισης των ζιζανίων. Ειδικότερα, η χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAVs – drones), σε συνδυασμό με ψηφιακή ανάλυση εικόνων, επιτρέπει τη χαρτογράφηση των ζιζανίων στον αγρό με ακρίβεια, η οποία καθιστά εφικτό τον έγκαιρο εντοπισμό εστιών προβλήματος και την εφαρμογή ζιζανιοκτόνων μόνο όπου πραγματικά απαιτείται, ενισχύοντας την ορθολογική χρήση εισροών. Βέβαια, παρά τη δυνατότητα της εφαρμογής κατά κηλίδες με drones, οι παραγωγοί της χώρας μας εφαρμόζουν τα ζιζανιοκτόνα σε όλη την επιφάνεια της καλλιέργειας και των ζιζανίων. Τα εργαλεία πρόβλεψης και εκτίμησης του κινδύνου εξέλιξης ανθεκτικότητας μπορούν να υποστηρίξουν τον παραγωγό και τον γεωπόνο στη λήψη ορθών αποφάσεων.

Συγκεκριμένα, η αξιοποίηση τέτοιων εργαλείων συμβάλλει στην επιλογή κατάλληλων δραστικών ουσιών, στην εναλλαγή ζιζανιοκτόνων με διαφορετικούς τρόπους δράσης και στον σωστό χρονισμό των εφαρμογών. Η υιοθέτηση από τους παραγωγούς των Βέλτιστων Πρακτικών Διαχείρισης (Best Management Practices – BMPs) διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη βιώσιμη διαχείριση των ζιζανίων. Οι πρακτικές αυτές περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την εναλλαγή καλλιεργητικών συστημάτων, τη σωστή δόση και χρόνο εφαρμογής ζιζανιοκτόνων, τη συνδυασμένη χρήση μη χημικών μεθόδων και τη συστηματική παρακολούθηση των αγρών. Η εφαρμογή των BMPs μειώνει την πίεση επιλογής για ανθεκτικότητα και διασφαλίζει τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων εργαλείων.

Συμπερασματικά, η αειφορική διαχείριση των ζιζανίων στο ρύζι προϋποθέτει τη συνδυασμένη αξιοποίηση νέων τεχνολογιών, σύγχρονων καλλιεργητικών συστημάτων και Βέλτιστων Πρακτικών Διαχείρισης. Η μετάβαση αυτή δεν αφορά μόνο την τεχνολογία, αλλά και τη νοοτροπία, με τον παραγωγό να βρίσκεται στο επίκεντρο της προσπάθειας για ορθολογική χρήση ζιζανιοκτόνων και βιώσιμη καλλιέργεια του ρυζιού.

Ευχαριστίες
Οι δύο πρώτοι συγγραφείς αναγνωρίζουν τη συμβολή του έργου ΕΛΙΔΕΚ (Ελλάδα 2.0,
Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, Χρηματοδότηση ΕΕ, Next Generation EU), ARTsRice (https://arts-rice.gr/) στην απόκτηση δεδομένων, εμπειρίας και τεχνογνωσίας σε
θέματα ψηφιακής παρακολούθησης ζιζανίων και ορθολογικής χρήσης ζιζανιοκτόνων,
που αξιοποιήθηκαν στη σύνθεση της παρούσας εργασίας.

Δ. ΧΑΧΑΛΗΣ¹, Γ. ΠΕΤΕΙΝΑΤΟΣ² και Η. ΕΛΕΥΘΕΡΟΧΩΡΙΝΟΣ³
¹Εργαστήριο Ζιζανιολογίας, Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, Στεφάνου Δέλτα 8,
Κηφισιά 14561, Ελλάδα.
²Τμήμα Γεωργικής Μηχανικής, Ινστιτούτο Εδαφουδατικών Πόρων ΙΕΥΠ, ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ.
³Εργαστήριο Γεωργίας, Τμήμα Γεωπονίας, Σχολή Γεωπονίας, Δασολογίας & Φυσικού
Περιβάλλοντος, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
E-mail: d.chachalis@bpi.gr